Travma ve Yaralanmalar
Kafa, spinal, toraks, abdominal, pelvik ve ekstremite travmalarında sistematik yaklaşım; kanama kontrolü, hasar kontrol resüsitasyonu, FAST/eFAST, travma skorları, yanık ve crush sendromu yönetimi.
Travma ve Yaralanmalar
Acil serviste travma hastasına yaklaşım; kanama kontrolü, primer survey, hayatı tehdit eden toraks yaralanmaları, kafa-spinal travma, abdominal/pelvik kanama, yanık ve crush sendromu ekseninde sistematik karar verme.
Primer survey refleksi kazan
Travma hastasında ilk dakika yaklaşımını ABCDE sistemiyle, resüsitasyonla eş zamanlı ve geri dönüşümlü ölümcül nedenlere odaklanarak uygula.
Öldüren travmayı tanı
Tansiyon pnömotoraks, masif hemotoraks, tamponad, pelvik kanama, epidural hematom ve spinal kord basısı sınavın yüksek getirili başlıklarıdır.
BT değil, önce fizyoloji
İnstabil travma hastasında öncelik tomografi değil; hava yolu, solunum, kanama kontrolü, kan ürünü ve cerrahi/girişimsel kaynak kontrolüdür.
Bölümün Sınav ve Klinik Önemi
Travma yönetimi, acil tıbbın en algoritmik ve en yüksek riskli alanlarından biridir.
Travma hastasında ölüm dakikalar içinde gelişebilir; ancak birçok ölüm nedeni erken tanı ve doğru önceliklendirme ile önlenebilir. Bu bölümün temel amacı, travma hastasında “hangi tetkik?” sorusundan önce “hangi fizyolojik tehdit?” sorusunu sordurmaktır.
İnstabil travma hastası görüntüleme odasında değil, resüsitasyon alanında tedavi edilir. Kanama kontrolü, oksijenasyon, toraks dekompresyonu ve cerrahi kaynak kontrolü geciktirilmemelidir.
Temel Kavramlar ve Tanımlar
Travma yönetiminde kararları belirleyen temel kavramlar.
| Kavram | Kısa Tanım | Klinik / Sınav Önemi |
|---|---|---|
| Primer survey | ABCDE sırasıyla hayatı tehdit eden durumların değerlendirilmesi ve eş zamanlı tedavisi. | Travma sorularında ilk yaklaşımın omurgasıdır. |
| Sekonder survey | Primer değerlendirme ve resüsitasyon sonrası baştan ayağa ayrıntılı değerlendirme. | Primer survey tamamlanmadan ayrıntılı muayeneye saplanmak klasik hatadır. |
| Hemorajik şok | Kan kaybına bağlı doku perfüzyon bozukluğu. | Travmada hipotansiyon aksi kanıtlanana kadar kanamadır. |
| Hasar kontrol resüsitasyonu | Kanama kontrolü, dengeli kan ürünü, hipotermi-asidoz-koagülopati döngüsünü kırma yaklaşımı. | Masif travma yönetiminin modern çekirdeğidir. |
| Permisif hipotansiyon | Kanama kontrolü sağlanana kadar seçilmiş hastada daha düşük tansiyon hedefi. | Travmatik beyin hasarında uygun değildir; sınav tuzağıdır. |
| eFAST | Travmada peritoneal, perikardiyal sıvı ve pnömotoraks/hemotoraks taraması. | İnstabil hastada yatak başı karar aracı olarak yüksek değerlidir. |
| Crush sendromu | Kas hasarı, rabdomiyoliz, hiperkalemi ve akut böbrek hasarı riski ile giden ezilme tablosu. | Deprem/toplu olay ve uzun süreli sıkışma senaryolarında sık sorulur. |
Patofizyoloji ve Klinik Mantık
Travmada ölümcül fizyoloji çoğu zaman görünenden daha hızlı ilerler.
Kanama ve şok döngüsü
Travmada doku perfüzyonu bozulduğunda laktat artar, asidoz gelişir, koagülasyon bozulur ve hipotermi ile birlikte ölümcül triad derinleşir. Kristalloid aşırılığı pıhtı dilüsyonu, hipotermi ve kanama artışı üzerinden tabloyu kötüleştirebilir.
Sekonder hasar
Kafa ve spinal travmada primer mekanik hasar çoğu zaman geri döndürülemez; acil hekimin hedefi hipoksi, hipotansiyon, hiperkapni/hipokapni ve hipoglisemi gibi sekonder hasarı önlemektir.
Travma hastasında normal ilk tansiyon güven vermez. Genç hastalar belirgin kan kaybına rağmen geç döneme kadar kan basıncını koruyabilir; taşikardi, cilt perfüzyonu, mental durum ve mekanizma birlikte yorumlanmalıdır.
Acil Serviste İlk Yaklaşım
İlk 5 dakika, ilk 15 dakika ve ilk 1 saat akışı.
ABCDE + kanama kontrolü
eFAST + MTP + karar
BT / OR / IR / YBÜ
| Zaman | Öncelik | Uygulama | Tuzak |
|---|---|---|---|
| İlk 5 dakika | Ölümcül tehdidi tedavi et | Travma ekibi, C-spine güvenliği, airway, oksijen, monitör, iki geniş damar/IO, dış kanama kontrolü, pelvis stabilizasyonu | Airway ile uğraşırken masif kanamayı atlamak |
| İlk 15 dakika | Şok kaynağını sınıflandır | eFAST, portable akciğer/pelvis grafisi, kan grubu-cross, MTP, traneksamik asit uygunluğu, toraks dekompresyonu gerekliliği | İnstabil hastayı BT’ye göndermek |
| İlk 1 saat | Kaynak kontrolü ve kesin bakım | BT sadece stabil/yanıt veren hastada; cerrahi, girişimsel radyoloji, YBÜ, transfer, tetanoz/antibiyotik/profilaksi planı | Kanama kontrolü olmadan kristalloid ile zaman kaybetmek |
Primer Survey: ABCDE
Değerlendirme ve tedavi aynı anda ilerler.
Primer survey sırasında saptanan ölümcül problem, sekonder değerlendirme beklenmeden tedavi edilir. Travmada algoritmanın ruhu budur.
Klinik Değerlendirme ve Kırmızı Bayraklar
Mekanizma, vital bulgular ve muayene birlikte risk belirler.
| Klinik ipucu | Olası anlamı | Acil önemi |
|---|---|---|
| Hipotansiyon + taşikardi | Hemorajik şok | Kanama kontrolü ve MTP düşünülür. |
| Tek taraflı solunum sesi azalması + hipotansiyon | Tansiyon pnömotoraks | Görüntüleme beklenmeden dekompresyon gerekebilir. |
| Pelvik ağrı/instabilite + şok | Pelvik kanama | Pelvik binder, kan ürünü ve IR/cerrahi plan gerekir. |
| GKS düşüşü / anizokori | İntrakraniyal kitle etkisi | Hipoksi/hipotansiyon önlenir, acil BT/nöroşirürji. |
| Karın hassasiyeti + pozitif FAST | İntraabdominal kanama | İnstabil hastada laparotomi/endovasküler kaynak kontrolü. |
| Ağrısız nörolojik defisit | Spinal kord yaralanması | İmmobilizasyon, görüntüleme, spinal ekip. |
Anamnezde kritik sorular
- Mekanizma: yüksek enerji, düşme yüksekliği, araç içi sıkışma, hız, emniyet kemeri/airbag
- Antikoagülan/antiagregan kullanımı
- Gebelik olasılığı
- Son oral alım, alerji, ilaçlar, eşlik eden hastalıklar
Güvenli taburculuğu engelleyen bulgular
- Açıklanamayan ağrı veya vital anormallik
- Antikoagülan + kafa travması
- Yüksek enerjili mekanizma
- Tekrarlayan kusma, bilinç değişikliği
- Sosyal destek/izlem yetersizliği
Tanısal Yaklaşım
Tetkik seçimi hastanın stabilitesine göre yapılır.
| Test / Tetkik | Ne zaman? | Ne gösterir? | Tuzak nokta |
|---|---|---|---|
| eFAST | Özellikle instabil gövde travması | Peritoneal/perikardiyal sıvı, pnömotoraks/hemotoraks | Negatif FAST retroperitoneal veya erken kanamayı dışlamaz. |
| Portable akciğer grafisi | Toraks travması, tüp/kateter kontrolü | Pnömotoraks, hemotoraks, tüp pozisyonu | Tansiyon pnömotoraksta tedavi grafi beklemez. |
| Pelvis grafisi | Şok + pelvis travması şüphesi | Pelvik halka yaralanması | Stabilite muayenesini tekrar tekrar yapmak kanamayı artırabilir. |
| Kontrastlı BT | Hemodinamik stabil veya stabilize edilebilen hasta | Organ yaralanması, aktif ekstravazasyon, kemik/toraks/batın patolojisi | İnstabil hastayı BT’ye taşımak ölümcül gecikme yaratabilir. |
| Laboratuvar | Orta-ağır travma, kanama, şok, operasyon ihtimali | Hb trendi, laktat, baz açığı, koagülasyon, elektrolit, kan grubu | İlk Hb normal olabilir; seri değerlendirme önemlidir. |
Travma Skorları ve Karar Kuralları
Skorlar klinik yargının yerine geçmez; risk sınıflamasını güçlendirir.
| Skor / Kural | Kullanım alanı | Ana bileşenler | Sınav tuzağı |
|---|---|---|---|
| GKS | Kafa travması / bilinç değerlendirme | Göz, sözel, motor yanıt | Entübasyon/sedasyon öncesi GKS belgelenmelidir. |
| Canadian CT Head Rule | Minör kafa travmasında BT kararı | Yaş, kusma, GKS, bazal kafatası bulguları, mekanizma | Antikoagülan ve özel gruplarda klinik yargı gerekir. |
| NEXUS C-spine | Servikal görüntüleme gerekliliği | Orta hat hassasiyet, intoksikasyon, bilinç, nöro defisit, distraktan yaralanma | Uygun hasta popülasyonu dışında kullanılmamalıdır. |
| Canadian C-spine Rule | Servikal omurga görüntüleme | Yüksek risk, düşük risk ve boyun rotasyonu | Yaşlı ve yüksek enerjili mekanizmada eşik düşüktür. |
| ISS / RTS | Travma şiddeti ve prognoz | Anatomik/fizyolojik travma parametreleri | Acil ilk karar için tek başına kullanılmaz. |
Bölgesel Travma Yaklaşımları
Her anatomik bölge kendi ölümcül tuzaklarını taşır.
Kafa travması
Hipoksi ve hipotansiyon sekonder beyin hasarını artırır. GKS düşüşü, anizokori, nöbet, antikoagülan kullanımı, tekrarlayan kusma ve yüksek enerjili mekanizma acil BT/nöroşirürji açısından önemlidir.
Spinal travma
Orta hat hassasiyet, nörolojik defisit, yüksek enerjili mekanizma, intoksikasyon veya güvenilir olmayan muayene varsa görüntüleme eşiği düşüktür. Nörolojik durum ayrıntılı belgelenmelidir.
Toraks travması
Tansiyon pnömotoraks, açık pnömotoraks, masif hemotoraks, kardiyak tamponad ve flail chest primer survey sırasında tanınıp tedavi edilmesi gereken ölümcül durumlardır.
Abdominal travma
İnstabil hastada pozitif FAST cerrahi kaynak kontrolünü düşündürür. Stabil hastada kontrastlı BT solid organ yaralanması, aktif kanama ve retroperitoneal patolojiler için değerlidir.
Pelvik travma
Pelvik halka yaralanması masif kanama yapabilir. Pelvik binder erken uygulanmalı, tekrarlayan pelvis muayenesinden kaçınılmalı, kan ürünü ve IR/cerrahi plan hızla yapılmalıdır.
Ekstremite travması
Nörovasküler muayene, kompartman sendromu, açık kırık antibiyotik/tetanoz profilaksisi ve redüksiyon sonrası distal dolaşım belgelenmelidir.
Tedavi Algoritması
Stabilite, tedavi yolunu belirler.
Stabil olmayan hasta
- Travma ekibi ve kan bankasını aktive et.
- ABCDE ile eş zamanlı tedavi yap.
- Dış kanamayı bası/turnike/hemostatik pansumanla kontrol et.
- İki geniş damar yolu veya IO aç; kan ürünü hazırlığını başlat.
- eFAST ve portable görüntüleme ile kaynak ara.
- Tansiyon pnömotoraks/tamponad/pelvik kanama gibi geri dönüşümlü nedenleri tedavi et.
- BT yerine ameliyathane, girişimsel radyoloji veya travma merkezine yönlendir.
Stabil hasta
- Ayrıntılı sekonder survey yap.
- Riskli mekanizma ve karar kurallarına göre görüntüleme planla.
- Ağrı kontrolü, yara bakımı, tetanoz ve antibiyotik gerekliliğini değerlendir.
- Seri vital ve seri muayene ile klinik değişimi izle.
- Konsültasyon, gözlem, yatış veya taburculuk kararını belgele.
Travmatik beyin hasarı olan hastada permissif hipotansiyon uygulanmaz; hipoksi ve hipotansiyondan agresif şekilde kaçınılır.
İlaçlar, Kan Ürünleri ve Kritik Uyarılar
Travmada ilaçtan önce fizyoloji ve kaynak kontrolü gelir.
| İlaç / Ürün | Endikasyon | Erişkin yaklaşım | Kritik uyarı | Sınav ipucu |
|---|---|---|---|---|
| Traneksamik asit | Erken dönemde ciddi kanama / kanama riski | Kurum protokolüne uygun erken uygulama | Geç uygulama faydasız/zararlı olabilir; lokal protokol doğrulanmalıdır. | Erken kanamalı travmada düşün. |
| Eritrosit süspansiyonu | Hemorajik şok / masif kanama | Masif transfüzyon protokolü kapsamında | Sadece kristalloid ile resüsitasyon kanamayı kötüleştirebilir. | Dengeli kan ürünü yaklaşımı. |
| Plazma / trombosit | Koagülopati ve masif transfüzyon | MTP oranlarına göre | Hipokalsemi, hipotermi ve koagülopati izlenir. | Ölümcül triadı kır. |
| Analjezi | Ağrı kontrolü | Hemodinamiye göre titrasyon | Ağrı kontrolü muayeneyi engellemez; seri değerlendirme yapılır. | Analjezi vermemek kalite sorunudur. |
| Antibiyotik | Açık kırık, kirli yara, penetran yaralanma, ısırık | Yaralanma tipine göre | Tetanoz durumu ayrıca değerlendirilir. | Açık kırıkta erken antibiyotik. |
| Kalsiyum | Masif transfüzyon ilişkili hipokalsemi | İyonize kalsiyuma göre | Sitrat yükü hipotansiyon/aritmiye katkı sağlayabilir. | MTP sırasında kalsiyumu unutma. |
İlaç ve kan ürünü uygulamaları güncel lokal protokol, hasta ağırlığı, eşlik eden hastalıklar, gebelik ve kurum travma algoritması ile doğrulanmalıdır.
Yanıklar ve Crush Sendromu
Travma pratiğinde sık atlanan ama yüksek riskli özel tablolar.
Yanık hastası
İlk yaklaşımda inhalasyon yaralanması, karbonmonoksit/siyanür maruziyeti, sıvı ihtiyacı, hipotermi önleme, ağrı kontrolü ve yanık merkezi kriterleri değerlendirilir. Yüz/ boyun yanığı, kapalı alan yangını, ses kısıklığı, stridor ve kurumlu balgam havayolu riski taşır.
Crush sendromu
Uzamış ezilme sonrası rabdomiyoliz, hiperkalemi, metabolik asidoz ve akut böbrek hasarı gelişebilir. Erken sıvı resüsitasyonu, potasyum takibi, EKG değerlendirmesi ve diyaliz endikasyonları kritik önemdedir.
| Durum | Hayati risk | İlk yaklaşım | Tuzak |
|---|---|---|---|
| İnhalasyon yanığı | Gecikmiş havayolu ödemi | Erken havayolu değerlendirmesi, oksijen, toksik gaz düşün | Başlangıçta iyi görünen havayolu hızla kapanabilir. |
| Geniş yanık | Hipovolemi, hipotermi | Isı kaybını önle, sıvı planla, yanık merkezi ile görüş | Aşırı soğutma hipotermiyi artırır. |
| Crush | Hiperkalemi, AKI | EKG, elektrolit, agresif sıvı ve böbrek koruma | Ekstremite görünümü aldatıcı olabilir. |
Sık Yapılan Hatalar ve Klinik Tuzaklar
Travmada hatanın bedeli genellikle dakikalar içinde ortaya çıkar.
| Hata / Tuzak | Neden tehlikeli? | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| İnstabil hastayı BT’ye göndermek | Kaynak kontrolü gecikir, transfer sırasında arrest gelişebilir. | Resüsitasyon alanında eFAST, MTP, cerrahi/IR karar. |
| Tansiyon pnömotoraksta grafi beklemek | Obstrüktif şok ve arrest gelişebilir. | Klinik tanı varsa acil dekompresyon. |
| Pelvisi tekrar tekrar muayene etmek | Pıhtıyı bozup kanamayı artırabilir. | Tek değerlendirme, erken binder, görüntüleme/IR. |
| Normal ilk Hb’ye güvenmek | Akut kanamada ilk Hb normal kalabilir. | Vital trend, laktat/baz açığı, klinik ve seri ölçüm. |
| Antikoagülan kafa travmasını hafife almak | Geç intrakraniyal kanama riski artar. | BT, gözlem ve geri dönüş uyarıları netleştirilir. |
| Hipotermiyi önemsememek | Koagülopati ve mortalite artar. | Isıtılmış sıvı/kan, battaniye, ortam kontrolü. |
Yüksek Verimli Spot Bilgiler
Sınav öncesi son tekrar kutusu gibi kullanılabilir.
Mnemonikler
Travma algoritmasını akılda tutan kısa kısaltmalar.
ABCDE
Airway, Breathing, Circulation, Disability, Exposure. Travma primer değerlendirmesinin ana omurgasıdır.
AMPLE
Allergy, Medication, Past illness/Pregnancy, Last meal, Events. Sekonder survey anamnez iskeletidir.
MIST
Mechanism, Injuries, Signs, Treatment. Prehospital devir ve travma iletişiminde pratik format.
DOPE
Displacement, Obstruction, Pneumothorax, Equipment. Entübe travma hastasında ani kötüleşme yaklaşımı.
Sınavda Nasıl Sorulur?
YDUS, Board, USMLE ve PLAB için soru mantığı.
| Sınav tipi | Soru mantığı | En iyi sonraki adım |
|---|---|---|
| YDUS | ATLS sırası, travma skorları, toraks yaralanmaları, kafa travması BT kriterleri | Primer survey, eFAST, defibrilasyon değil dekompresyon gibi algoritmik adım |
| Board/Yeterlilik | Stabil/instabil ayrımı, ekip yönetimi, kaynak kontrolü | İnstabil hastada OR/IR/MTP kararı |
| USMLE | Mekanizma + fizyoloji + next best step | Tansiyon pnömotoraksta iğne/finger torakostomi; kafa travmasında hipoksi önleme |
| PLAB | Güvenli yaklaşım, eskalasyon, taburculuk uyarıları | Senior yardım, travma protokolü, güvenli gözlem/yatış |
Ayırıcı Tanı Yaklaşımı
Travma sonrası kötüleşmenin farklı nedenleri olabilir.
| Klinik durum | Ayırıcı tanılar | Ayırt ettiren bulgular | İlk test | İlk tedavi |
|---|---|---|---|---|
| Hipotansiyon | Hemoraji, tansiyon pnömotoraks, tamponad, spinal şok | Solunum sesi, JVD, FAST, nörolojik bulgu, mekanizma | eFAST, CXR, pelvis grafisi | Kanama kontrolü, MTP, dekompresyon |
| Bilinç bozukluğu | TBI, hipoksi, şok, hipoglisemi, intoksikasyon | GKS, pupil, glukoz, vital bulgular | Glukoz, BT, ABG/VBG | ABCDE, hipoksi/hipotansiyonu düzelt |
| Dispne | Pnömotoraks, hemotoraks, kontüzyon, aspirasyon, ağrı | Oskültasyon, trakea, oksijenasyon, USG | eFAST/CXR | Oksijen, tüp torakostomi/dekompresyon |
| Ekstremite ağrısı | Kırık, dislokasyon, kompartman, vasküler yaralanma | Nabız, kapiller dolum, parestezi, pasif germe ağrısı | Grafi, Doppler/BT anjiyo | Redüksiyon, immobilizasyon, cerrahi konsültasyon |
Özel Hasta Grupları
Aynı mekanizma farklı hastada farklı risk taşır.
| Hasta grubu | Farklılık | Kritik risk | Pratik yaklaşım |
|---|---|---|---|
| Gebe | Fizyolojik taşikardi/anemi, uteroplasental perfüzyon | Maternal şok fetal kayıp riski | Önce anne stabilize edilir; sol lateral tilt, Rh durumu, obstetri konsültasyonu |
| Çocuk | Hipotansiyon geç bulgudur | Hızlı dekompansasyon | Kilo bazlı doz, ısı kaybı önleme, istismar düşün |
| Yaşlı | Düşük enerjili mekanizma ciddi yaralanma yapabilir | Antikoagülan, kırık, kafa içi kanama | Görüntüleme ve gözlem eşiği düşük tutulur |
| Antikoagülan kullanan | Kanama riski yüksek | İntrakraniyal/gecikmiş kanama | İlaç türü, son doz, reversal ihtiyacı ve gözlem planı belgelenir |
| İmmünsüprese | Enfeksiyon bulguları silik olabilir | Açık yara/yanık enfeksiyonu | Antibiyotik ve takip eşiği düşük tutulur |
Mini Vaka Senaryoları
Travma kararlarını klinik bağlama oturtan kısa olgular.
Vaka 1 — İnstabil batın travması
Yüksekten düşen hasta; TA 75/40, taşikardi, batın hassasiyeti ve pozitif FAST.
Vaka 2 — Toraks travması
Motor kazası sonrası hipotansiyon, distandü boyun venleri, tek taraflı solunum sesi azlığı.
Vaka 3 — Kafa travması
Antikoagülan kullanan yaşlı hasta basit düşme sonrası baş ağrısı ile geldi.
Vaka 4 — Pelvik travma
Ezilme yaralanması sonrası pelvis ağrısı, hipotansiyon ve soğuk ekstremiteler.
Vaka 5 — Crush sendromu
Deprem sonrası 8 saat enkaz altında kalan hastada bacak ağrısı, koyu idrar ve EKG değişikliği.
Çalışma Soruları
Sınav formatına uygun açıklamalı örnekler.
Soru 1
İnstabil künt batın travması ve pozitif FAST olan hastada en uygun yaklaşım hangisidir?
- Ayaktan takip
- Önce oral kontrastlı BT
- Resüsitasyon ve cerrahi kaynak kontrolü
- Sadece analjezi
- Kontrol hemogramı beklemek
Soru 2
Travmada tansiyon pnömotoraks için en doğru ifade hangisidir?
- Tanı için mutlaka BT gerekir
- Asistoli gelişene kadar beklenir
- Klinik tanıdır ve tedavi geciktirilmemelidir
- Antibiyotik ile düzelir
- FAST ile dışlanamazsa taburcu edilir
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi travmatik beyin hasarında sekonder hasarı artırır?
- Hipoksi
- Normotermi
- Yeterli oksijenasyon
- Hipotansiyondan kaçınma
- Uygun analjezi
Soru 4
Crush sendromunda erken ölümcül komplikasyon hangisidir?
- Hiperkalemi
- Hipernatremi
- Hipotiroidi
- Hipoglisemi
- Hipokloremi
Soru 5
Pelvik halka yaralanması ve şokta ilk uygulanması gereken pratik girişimlerden biri hangisidir?
- Pelvik binder
- Yürüme testi
- Tekrarlayan pelvis kompresyon muayenesi
- Oral analjezik sonrası taburculuk
- Elektif MR
Medikolegal ve Defansif Tıp Notları
Travma dosyasında zaman, vital trend ve karar gerekçesi hayat kurtarır.
| Riskli durum | Medikolegal tehlike | Güvenli dokümantasyon |
|---|---|---|
| Yüksek enerjili mekanizma | Gizli yaralanmanın kaçırılması | Mekanizma, muayene, vital trend, görüntüleme kararı ve taburculuk uyarıları yazılmalı. |
| Kafa travması | Geç intrakraniyal kanama | GKS, nörolojik muayene, antikoagülan durumu, BT kararı, gözlem ve geri dönüş belirtileri belgelenmeli. |
| Ekstremite yaralanması | Vasküler yaralanma/kompartman kaçırılması | Distal nabız, duyu-motor muayene, redüksiyon öncesi/sonrası bulgular yazılmalı. |
| Hasta tedaviyi reddediyor | Yetersiz bilgilendirme iddiası | Riskler, alternatifler, önerilen tedavi, hastanın kapasitesi ve imzalı ret belgesi kaydedilmeli. |
| Konsültasyon gecikmesi | Kaynak kontrolünde gecikme | Çağrı saati, yanıt, öneri, tekrar değerlendirme ve eskalasyon basamakları yazılmalı. |
Son Tekrar Kutusu
Bölümü kapatmadan önce mutlaka bilinmesi gerekenler.
Mutlaka bil
- Travma primer survey ABCDE ile yapılır.
- Hipotansif travma kanamadır; aksi kanıtlanana kadar.
- Tansiyon pnömotoraks klinik tanıdır.
- İnstabil hastada BT değil kaynak kontrolü önceliklidir.
- Kafa travmasında hipoksi/hipotansiyon önlenir.
En sık yapılan hata
- Normal ilk vital bulguya güvenmek.
- Pelvik kanamayı geç fark etmek.
- Antikoagülan kafa travmasını hafife almak.
- FAST negatif diye ciddi yaralanmayı dışlamak.
- Travma taburculuğunda yazılı uyarı vermemek.
Kaynak ve Kılavuz Uyumu
Bu bölüm güncel ve doğrulanabilir ana kaynaklarla uyumlu hazırlanmıştır.
- American College of Surgeons. Advanced Trauma Life Support ATLS Student Course Manual. Latest edition.
- American College of Surgeons Committee on Trauma. Resources for Optimal Care of the Injured Patient. Latest edition.
- Spahn DR, et al. The European guideline on management of major bleeding and coagulopathy following trauma. Critical Care. Latest edition/update.
- National Institute for Health and Care Excellence. Major trauma: assessment and initial management. NICE guideline.
- Brain Trauma Foundation. Guidelines for the Management of Severe Traumatic Brain Injury. Latest edition.
- Eastern Association for the Surgery of Trauma (EAST). Practice Management Guidelines. Trauma topics.
- Tintinalli JE, et al. Tintinalli’s Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide. Latest edition.
- Rosen’s Emergency Medicine: Concepts and Clinical Practice. Latest edition.
- Roberts and Hedges’ Clinical Procedures in Emergency Medicine and Acute Care. Latest edition.
- American Burn Association. Burn center referral criteria and burn care resources. Latest update.
Travma algoritmaları, kan ürünü oranları, traneksamik asit uygulaması, görüntüleme protokolleri, çocuk/gebelik yaklaşımı ve yanık/crush yönetimi kurum protokolleri ve güncel kılavuzlarla doğrulanmalıdır. Bu içerik eğitim ve sınav hazırlık amacıyla hazırlanmıştır.