Algoritma ve skor spotları
## 1. Kılavuz ve kaynak seti **Ders odağı:** Algoritma ve skor spotları **Modül kapsamı:** Yüksek getirili spot bilgiler, cut-off ve doz tabloları, hızlı tekrar. **Textbook V4 kılavuz çizgisi:** Spot, 5/15/60 dk karar akışı ### Textbook kaynak çekirdeği Kaynak ve Güncellik Denetimi - Bu bölüm **M1–M20'nin doğrulanmış güncel kılavuz çekirdeklerinin** konsolidasyonudur (her madde ilgili modüle bağlı). - Ayrıntılı kaynak ve eski→yeni değişiklikler için ilgili modülün "Kaynak ve Güncellik Denetimi" kutusuna bakın. - Toplu güncellik tablosu için **Modül 22 (Kılavuzlar ve Ekler)**. **Güncellik notu:** Spotlar hızlı hatırlama içindir; klinik karar için ilgili modül ve güncel yerel kılavuz esastır. Dozlar eğitim amaçlıdır. ### Kullanım notu Bu içerik eğitim ve sınav hazırlığı içindir. Gerçek hasta bakımında yerel protokol, konsültasyon, güncel kılavuz ve ilaç prospektüsü ile doğrulama yapılmalıdır. ### Ders odaklı tamamlayıcı not Bu ders, YDUS Spot Bilgi Bankası modülünde **Algoritma ve skor spotları** başlığını acil servis pratiği, YDUS/Board mantığı ve hasta güvenliği ekseninde yapılandırır. Kaynak seti, güncel acil tıp kılavuzları, ders kitabı bölümleri ve AcilYanDal V3 modül haritası üzerinden düzenlenmiştir. - YDUS/Board konu analizi - Acil tıp kılavuz özetleri - Rosen/Tintinalli yüksek getirili tablolar - AcilYanDal spot bilgi bankası **Güncellik notu:** Bu içerik eğitim amaçlıdır; gerçek hasta bakımında yerel protokol, konsültasyon ve en güncel kılavuz sürümüyle doğrulanmalıdır. ## 2. Dersin sınav ve klinik önemi ### Textbook V4 modül omurgası — Dersin Sınav ve Klinik Önemi Bu bölüm tüm kitabın **sınav-kritik özünü** sistemlere göre toplar: "ilk ilaç", "kritik cut-off", "klasik birliktelik", "ölümcül kaçırma" ve "modüller arası çelişki" kalıpları. Amaç son tekrar ve hızlı geri çağırmadır; her madde ilgili modüle (M#) bağlanır. En çok puan getiren 12 'altın' nokta 1) Hiperkalemide önce **kalsiyum** (M10) · 2) Anafilakside **IM adrenalin** (M14) · 3) Eklampside **magnezyum** (M11) · 4) Sepsiste **noradrenalin + Hour-1** (M7) · 5) Tiroid fırtınasında **iyot tiyonamidden sonra** (M12) · 6) Kimyasal göz yanığında **önce irrigasyon** (M16) · 7) TTP'de **trombosit verme** (M13) · 8) DKA'da **K<3.3→insülini ertele** (M12) · 9) Bradikardide **çocukta önce ventilasyon** (M8) · 10) **TXA**: travma/PPH'da evet, GİS'te hayır (M2/M11/M9) · 11) Pankreatitte **ılımlı sıvı** (M9) · 12) CRAO = **inme eşdeğeri** (M16). Nasıl kullanılır - Her başlığı "ilk ne yaparsın?" ve "hangi cut-off?" diye kendine sor. - Çelişki kalıplarını ezberle (örn. TXA modüller arası). - Yanlış yaptığın maddeyi ilgili modüle dönüp pekiştir. ### Bu ders için odaklama Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**. Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları: - **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik **Algoritma ve skor spotları**, Tüm modüllerden sınav odaklı spot bilgiler, dozlar, kesme değerleri, algoritma tuzakları ve aktif hatırlama kartları. kapsamında kritik karar yükü yüksek bir başlıktır. Sınavlarda bilgi genellikle uzun teorik paragraf olarak değil; kısa vaka, vital bulgu, tetkik kırıntısı ve “şimdi ne yapılmalı?” sorusu olarak gelir. Klinik pratikte ise başarının ölçüsü tanıyı bilmek kadar, doğru sırayı kurmaktır: **önce güvenlik ve stabilizasyon, sonra ayırıcı tanı, sonra hedefli tedavi ve disposition**. ## 3. 5 dakikalık hızlı ön izleme ### Textbook V4 modül omurgası — 5 Dakikalık Hızlı Ön İzleme 5 Dakikalık Hızlı Ön İzleme — 'İlk İlaç' Bankası 1. **Anafilaksi** → IM adrenalin (M14). 2. **Hiperkalemi (EKG+)** → kalsiyum (M10). 3. **Eklampsi** → magnezyum (M11). 4. **Status epileptikus** → benzodiazepin (M5/M8). 5. **Septik şok vazopresör** → noradrenalin (M7). 6. **Opioid solunum depresyonu** → nalokson (M17). 7. **Sinir ajanı** → atropin + pralidoksim (M19). 8. **Siyanür (duman)** → hidroksokobalamin (M19/M4). 9. **Serotonin sendromu** → benzo + siproheptadin (M17). 10. **NMS** → dantrolen + ajanı kes (M17). 11. **Akut distoni** → antikolinerjik (M17). 12. **Adrenal kriz** → hidrokortizon (M12). ### Bu ders için odaklama Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**. Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları: - **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik - Algoritma ve skor spotları dersinde ilk amaç hastayı **stabil/instabil** olarak ayırmak ve ölümcül olasılığı dışlamadan ilerlememektir. - Modül omurgası: doz, eşik, skor. - İlk değerlendirme ABCDE, vital trend, monitörizasyon ve hedefe yönelik kısa anamnezle başlar. - Karar ağacı tanıdan önce güvenlik, zaman baskısı ve geri döndürülebilir nedenleri öne alır. - Kırmızı bayrak varsa tetkik sırası değil, resüsitasyon ve konsültasyon öncelik kazanır. - Laboratuvar ve görüntüleme klinik olasılığı netleştirmek içindir; kritik hastada tedaviyi geciktirmez. - Tedavi seçiminde yaş, gebelik, pediatri, renal/hepatik fonksiyon ve antikoagülan kullanımı mutlaka hesaba katılır. - Sınav sorularında doğru cevap çoğunlukla “next best step” mantığıyla bulunur. - Taburculuk kararı tek normal testle değil, risk sınıflaması ve güvenli takip planıyla verilir. - Kayıt, onam, konsültasyon zamanı ve yeniden değerlendirme notu medikolegal güvenliğin parçasıdır. - Klinik kötüleşme halinde ilk tanı yeniden sorgulanır. - Son adım: özet kart + aktif hatırlama + vaka çözümü. ## 4. Öğrenim hedefleri ### Textbook V4 modül omurgası — Öğrenme Hedefleri - Hatırlama Sistemlere göre 'ilk ilaç' ve cut-off'ları hızla geri çağırır. - Ayırt etme Klasik birliktelikleri ve ölümcül kaçırmaları tanır. - Bütünleştirme Modüller arası çelişkileri (TXA, O₂ hedefleri) ayırır. - Uygulama Vignette'te 'ilk ne yaparsın' kararını verir. - Öz-değerlendirme Zayıf alanını saptayıp ilgili modüle döner. - Hız Sınav temposunda doğru-hızlı yanıtlar. - Pekiştirme Son tekrar için yoğun spot tarar. ### Bu ders için odaklama Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**. Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları: - **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik - Algoritma ve skor spotları başlığında kritik hastayı ilk dakikada tanır. - YDUS Spot Bilgi Bankası modülünün sınav odaklı çekirdek algoritmasını uygular. - Kırmızı bayrakları, ayırıcı tanıları ve ilk test/ilk tedavi ilişkisini açıklar. - İlaç, doz, girişim ve konsültasyon kararlarında hasta güvenliği ilkelerini kullanır. - Vaka senaryosunda doğru “next best step” kararını gerekçelendirir. - Taburculuk, yatış, yoğun bakım veya transfer kararını klinik riskle ilişkilendirir. ## 5. Klinik zihinsel model ### Textbook V4 modül omurgası — Klinik Zihin Modeli Spot çalışmanın modeli: **"tanıyı bir cümlede tanı, ilk hayat kurtaran adımı söyle, kaçırılırsa ne olur'u hatırla."** Sınav genelde "ilk/en uygun adım" ve "kontrendike/yanlış olan" diye sorar; bu bölüm tam o refleksi besler. Üç soruluk refleks - **Tanı tek cümlede?** Klasik birliktelik. - **İlk adım?** Hayat/organ kurtaran. - **Tuzak?** Kontrendike/yanlış sıra. ### Bu ders için odaklama Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**. Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları: - **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik Bu başlık için pratik zihinsel model üç basamaktır: **risk tanıma → karar sırası → güvenli sonlandırma**. İlk basamakta hastanın stabilitesi, vital trendi ve kırmızı bayrakları değerlendirilir. İkinci basamakta doz, eşik, skor, algoritma, aktif hatırlama ekseninde tanı ve tedavi birlikte yürütülür. Üçüncü basamakta hasta için en güvenli yol seçilir: gözlem, yatış, yoğun bakım, acil girişim, transfer veya kontrollü taburculuk. Acil tıp sınavlarında yanlış seçeneklerin çoğu doğru bilgiyi yanlış zamanda önerir. Bu nedenle soru çözerken “bu hasta şu anda ölebilir mi, ölebilirse hangi nedenle ve ilk adım ne?” sorusu merkeze alınmalıdır. ## 6. Patofizyoloji ### Textbook V4 modül omurgası — Patofizyolojiden Yatağa Bu bölüm mekanizma değil **karar kalıbı** bankasıdır; yine de bazı "neden" çapaları hatırlamayı kolaylaştırır: kalsiyum hiperkalemide **membranı** stabilize eder (K'yı düşürmez); iyot tiyonamidden önce verilirse **hormon sentezini besler**; trombosit TTP'de **mikrotrombozu** körükler; SGLT2i **öglisemik DKA** yapar. | Klasik birliktelik | Tanı | Modül | | --- | --- | --- | | Kiraz kırmızısı nokta | CRAO | M16 | | Sessiz göğüs | Yaşamı tehdit eden astım | M6 | | Orantısız karın ağrısı | Mezenter iskemi | M9 | | Çilek jölesi gaita + çekme | İnvajinasyon | M8 | | Klonus + hiperrefleksi | Serotonin sendromu | M17 | | Kurşun-boru rijidite | NMS | M17 | ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik Algoritma ve skor spotları başlığında klinik tablo çoğunlukla perfüzyon, oksijenasyon, inflamasyon, toksisite, obstrüksiyon, kanama, ritim veya metabolik dengenin bozulması üzerinden açıklanır. Patofizyolojiyi bilmek, tetkik sonucunu beklemeden hangi hastanın kötüleşeceğini tahmin etmeyi sağlar. | Mekanizma | Klinik yansıma | İzlem | Tedavi hedefi | | --- | --- | --- | --- | | Kompansasyon kaybı | Vital bozulma, mental durum değişikliği | Seri vital, monitör, tekrar muayene | Erken stabilizasyon | | Organ perfüzyon bozukluğu | Laktat/asidoz, soğuk ekstremite, oligüri | Kan gazı, laktat, idrar çıkışı | Perfüzyonu düzeltmek | | Lokal patoloji ilerlemesi | Ağrı, fonksiyon kaybı, nörolojik/solunumsal bulgu | Hedefli görüntüleme ve konsültasyon | Kaynağı kontrol etmek | | Tedavi komplikasyonu | Kanama, aritmi, hipotansiyon, solunum depresyonu | Yeniden değerlendirme | Güvenli doz ve yakın izlem | ## 7. 0–5 / 5–15 / 15–60 dk yaklaşım ### Textbook V4 modül omurgası — Acil Serviste İlk Yaklaşım (5 / 15 / 60 dk) **Tanı**1 cümle - Klasik birlikteliği tanı (örn. kiraz nokta → CRAO) - Cut-off'u hatırla (örn. MAP ≥65, Hb 7, plato <30) - Modül bağlantısını kur (M#) **İlk adım**hayat kurtaran - İlk ilaç/girişimi söyle (örn. IM adrenalin) - Sırayı doğru kur (örn. kalsiyum→kaydır→uzaklaştır) - Kontrendikasyonu hatırla (örn. TTP'de trombosit) **Tuzak**yanlış olan - Modüller arası çelişkiyi ayır (TXA, O₂ hedefi) - Sık çeldiriciyi ele (örn. dopamin yerine noradrenalin) - Zayıf alanı işaretle → modüle dön ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik ### 0–5 dakika ABCDE, monitörizasyon, vital bulgular, damar yolu, ağrı/dispne/bilinç durumunun hızlı sınıflaması, kritik kırmızı bayrak taraması ve gerekiyorsa eş zamanlı resüsitasyon yapılır. Bu pencerede tanıyı kesinleştirme değil, hastanın ölmesini engelleyecek ilk adımı atma hedeflenir. ### 5–15 dakika Hedefli anamnez, odaklı fizik muayene, EKG/POCUS/laboratuvar/görüntüleme seçimi ve erken konsültasyon planlanır. Tedavi, olası ölümcül tanıyı güvenle dışlamadan geciktirilmez. Kötüleşme bulgusu varsa hasta bir üst bakım alanına alınır. ### 15–60 dakika Tanı doğrulama, tedavi yanıtı, komplikasyon izlemi ve disposition tamamlanır. Yatış, yoğun bakım, ameliyathane, kateter laboratuvarı, endoskopi, transfer veya güvenli taburculuk kararı gerekçesiyle kaydedilir. ## 8. Tanı yaklaşımı ### Textbook V4 modül omurgası — Tanısal Yaklaşım Spot tanıda "tek ipucu → tek tanı" eşlemesi puanı hızlandırır. Aşağıdaki cut-off'lar en çok sorulan sayısal eşiklerdir. #### Kritik cut-off bankası | Eşik | Bağlam | Modül | | --- | --- | --- | | MAP ≥ 65 | Septik şok hedefi | M7 | | Hb 7 g/dL | Kısıtlayıcı transfüzyon | M9 | | Plato < 30, Vt 4–6 mL/kg | ARDS ventilasyon | M6 | | SpO₂ %88–92 | KOAH O₂ hedefi | M6 | | Na düzeltme ≤8–10 mEq/L/24 sa | Hiponatremi | M10 | | Kapı-iğne <60 / kapı-balon <90 dk | İnme / STEMI | M20/M3 | | TA ≥160/110 → 30–60 dk | Şiddetli preeklampsi | M11 | | β-OHB ≥3 mmol/L | DKA tanısı | M12 | ### Bu ders için odaklama Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**. Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları: - **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik Tanı yaklaşımı **olası tanı listesi** ile **tehlikeli tanı listesi**ni ayırarak başlar. Olası tanı sık görüleni; tehlikeli tanı kaçırıldığında hastayı öldüreni temsil eder. Bu derste hedef, sık görülen tabloyu yönetirken Algoritma ve skor spotları içinde saklanabilecek ölümcül olasılığı erken fark etmektir. - İlk test, hastanın en büyük riskine göre seçilir; her hastaya aynı panel ezbere istenmez. - Negatif ilk test, erken başvuruda veya düşük duyarlılık penceresinde tanıyı dışlamayabilir. - Seri muayene ve vital trend, tek bir laboratuvar değerinden daha erken uyarı verebilir. - Konsültasyon isteği, klinik soruyla yapılmalıdır: “tanı için mi, girişim için mi, yatış/transfer için mi?” ## 9. Ayırıcı tanı matrisi ### Textbook V4 modül omurgası — Ayırıcı Tanı Matrisi | Tek ipucu | Tanı | İlk adım | Modül | Tuzak | | --- | --- | --- | --- | --- | | Şok + pozitif β-hCG | Rüptüre ektopik | Resüsitasyon + cerrahi | M11 | Görüntüleme için bekleme | | Pinpoint pupil + apne | Opioid | Nalokson titre | M17 | Aşırı doz = yoksunluk | | Geniş QRS + diyaliz hastası | Hiperkalemi | Kalsiyum | M10 | SPS acil değil | | Yangın + laktik asidoz + koma | Siyanür | Hidroksokobalamin | M19 | Sadece O₂ yetmez | | Ani ağrısız tek göz kaybı | CRAO | Acil oftalmoloji + inme | M16 | İzole göz sorunu sanma | | Orantısız karın ağrısı + laktat | Mezenter iskemi | BT-anjiyo | M9 | Yumuşak karına güvenme | | Gebede nöbet | Eklampsi | Magnezyum | M11 | Benzo/fenitoinle başlama | ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik | Klinik olasılık | Destekleyen bulgu | İlk değerlendirme | İlk yönetim yönü | Kaçırılırsa | | --- | --- | --- | --- | --- | | Doz/ eşik sorusu | Net sayı beklenir | Kart/aktif hatırlama | Klinik bağlamla uygula | Ezber hatası | | Algoritma sorusu | Next best step | Stabilite + kırmızı bayrak | İlk doğru adım | Sıra hatası | | Skor sorusu | Risk ayrımı | Skor + klinik | Yatış/taburculuk kararı | Tek başına skor yanlışı | ## 10. Kırmızı bayraklar ### Textbook V4 modül omurgası — Kırmızı Bayraklar Kırmızı Bayraklar — hemen harekete geç - Şok + pozitif gebelik testi → rüptüre ektopik (M11) - EKG'de hiperkalemi (geniş QRS) → hemen kalsiyum (M10) - Sessiz göğüs / yorgunluk → yaklaşan astım arresti (M6) - Orantısız karın ağrısı + laktat → mezenter iskemi (M9) - Gebede nöbet → eklampsi, magnezyum (M11) - Kontamine KBRN hastası → dekontaminasyonsuz içeri alma (M19) ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik - Ezber dozun hastaya kör uygulanması - Pediatrik kilo hatası - Skoru klinik yerine koymak - Kırmızı bayrağı spot dışı bırakmak - Algoritmada ilk adımı atlamak Bu bulgulardan biri varsa hasta düşük riskli kabul edilmez; izlem, ileri tetkik, resüsitasyon alanı veya erken konsültasyon planı yapılır. ## 11. Skorlar ve eşikler ### Textbook V4 modül omurgası — Klinik Karar Kuralları ve Skorlar En çok sorulan skorlar — indeks - **Kardiyak/PE:** HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). - **GİS:** Glasgow-Blatchford, BISAP (M9). - **Sepsis:** SOFA/qSOFA, Phoenix (peds) (M7/M8). - **İnme/SAK:** NIHSS, Ottawa SAH (M5). - **Triyaj:** ESI, START/SALT (M20/M18). - **Diğer:** CURB-65 (M6), CIWA (M17), SCORTEN (M14), Parkland (M15). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik - Dozlar, cut-offlar ve skorlar aktif hatırlama ile kalıcı olur - Tekrarlama aralığı zayıf konulara göre ayarlanır - Sınav tuzağı çoğu kez sıradaki ilk adımdır Skorlar karar desteğidir; klinik yargının yerine geçmez. Özellikle yaşlı, gebe, immünsüprese, antikoagülan kullanan ve pediatrik hastalarda klasik eşikler yanıltıcı olabilir. ## 12. Metinsel algoritma ### Textbook V4 modül omurgası — Tedavi Algoritması ### 'İlk Adım' Refleks Akışı 1 Vignette'i oku → klasik birlikteliği yakala (tek ipucu → tanı)Tanıyı bir cümlede koy ? Hayatı/organı tehdit eden mi? Evet İlk hayat kurtaran adımı seç (ilk ilaç/girişim); sırayı/kontrendikasyonu doğrula Hayır En uygun tanısal/tedavi adımını seç; tuzağı ele 3 Modüller arası çelişkiyi kontrol et (TXA, O₂ hedefi, steroid endikasyonu)Çeldiriciyi ayıkla Modüller arası çelişki — en sık tuzak **TXA:** travma (M2) ve PPH (M11) → EVET; GİS kanama (M9) → HAYIR. **O₂ hedefi:** genel %94–98, KOAH %88–92 (M6). **Steroid:** refrakter septik şok (M7), GCA (M16), DRESS (M14) → evet; rutin değil. **Sıvı:** pankreatitte ılımlı (M9), sepsiste bireyselleştir (M7), peds DKA'da yavaş (M8/M12). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik 1. Hastayı görür görmez ABCDE ve stabiliteyi değerlendir. 2. Kırmızı bayrak varsa resüsitasyon alanına al, monitörize et ve eş zamanlı yardım çağır. 3. Algoritma ve skor spotları için ölümcül ilk üç olasılığı yaz: ritim/perfüzyon, kanama-obstrüksiyon, enfeksiyon-toksisite-metabolik kriz ekseninde düşün. 4. İlk testleri klinik soruya göre seç; test beklerken güvenli tedaviyi başlat. 5. Tedavi yanıtını 5–15 dakikalık aralıklarla yeniden değerlendir. 6. Konsültasyon ve disposition kararını erken ver; gecikme varsa izlem planını sıklaştır. 7. Taburculukta kırmızı bayrak anlatımı, geri dönüş önerisi ve kontrol planı yazılı verilir. ## 13. İlaç/dozlar ### Textbook V4 modül omurgası — İlaçlar ve Dozlar | Durum | İlk ilaç/girişim | Kritik doz/nokta | Modül | Tuzak | | --- | --- | --- | --- | --- | | Anafilaksi | IM adrenalin | 0.3–0.5 mg uyluk | M14 | Antihistaminik ikincil | | Hiperkalemi (EKG+) | Kalsiyum glukonat | %10 10 mL | M10 | K'yı düşürmez (membran) | | Eklampsi | Magnezyum sülfat | 4–6 g + 1–2 g/h | M11 | Antidot kalsiyum | | Septik şok | Noradrenalin | MAP ≥65; periferik OK | M7 | Dopamin tuzak | | DKA | Sıvı + insülin + K | K<3.3 → insülini ertele | M12 | Öglisemik DKA (SGLT2i) | | Tiroid fırtınası | Beta-bloker → PTU → iyot | İyot tiyonamidden sonra | M12 | İyodu önce verme | | Status epileptikus | Benzodiazepin | Yeterli doz | M5 | Geç/az doz | | Ağır astım | SABA+ipratropium+steroid | IV Mg 2 g | M6 | Nebülize Mg etkisiz | | PPH | Oksitosin + TXA | TXA ilk 3 saatte | M11 | GİS'te TXA verme | | TTP | Plazma değişimi | Trombosit VERME | M13 | Trombosit = tromboz | ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik | Araç/ilaç | Nerede kullanılır? | Pratik not | Kritik güvenlik | | --- | --- | --- | --- | | Kritik doz kartları | Aktif hatırlama | Konuya göre | Mutlaka kilo/renal/gebelik kontrolü | | Eşik tabloları | Sınav ve klinik karar | Skorla birlikte | Tek eşik klinik kararın tamamı değildir | | Antidot kartları | Toksikoloji spotu | Ajana göre | Poison center desteği düşün | | Algoritma kartları | Hızlı tekrar | Next-best-step | Önce stabilite ve kırmızı bayrak | **Güvenlik ilkesi:** İlaç kararlarında alerji, gebelik, yaş, kilo, renal/hepatik fonksiyon, QT/QRS, antikoagülan kullanımı ve ilaç etkileşimi kontrol edilir. Pediatrik ve kritik dozlarda çift kontrol önerilir. ## 14. Özel popülasyonlar ### Textbook V4 modül omurgası — Özel Hasta Grupları Özel popülasyon spotları - **Gebe:** sol lateral tilt; perimortem sezaryen ≥20 hf/4 dk (M1/M11); PPH'da TXA. - **Pediatri:** bradikardide önce ventilasyon; defib 2→4 J/kg; sıvı 10–20 mL/kg; DKA beyin ödemi (M8/M12). - **Yaşlı:** sessiz MI/sepsis/cerrahi karın; atipik sunum; polifarmasi. - **İmmünsüprese:** febril nötropeni 1 saatte antibiyotik (M7/M13); fırsatçı enfeksiyon. - **Sirozlu:** varis demeti + profilaktik antibiyotik; SBP (M9). - **Diyaliz hastası:** hiperkalemi/volüm; AV fistül kanamasında bası (M10). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik - **Pediatri:** Bulgular geç ortaya çıkabilir; kilo bazlı doz ve ekipman hazırlığı yapılır. - **Geriatri:** Atipik başvuru, çoklu ilaç, frajilite ve bazal fonksiyon kaybı kararları değiştirir. - **Gebelik:** Anne stabilizasyonu fetal bakımın ilk basamağıdır; radyoloji ve ilaç kararları risk-fayda ile verilir. - **İmmünsüpresyon:** Ateş olmayabilir; enfeksiyon ve sepsis eşiği daha düşüktür. - **Antikoagülan/antiagregan kullanımı:** Kanama ve girişim riski erken sorgulanır. ## 15. Sık hatalar ### Textbook V4 modül omurgası — Sık Yapılan Hatalar | Sık çeldirici/yanlış | Doğrusu | Modül | | --- | --- | --- | | Anafilakside antihistaminikle başlamak | İlk ilaç IM adrenalin | M14 | | Hiperkalemide önce insülin/SPS | Önce kalsiyum (EKG+) | M10 | | Septik şokta dopamin | Noradrenalin | M7 | | GİS kanamada TXA | Önerilmez (HALT-IT) | M9 | | Pankreatitte agresif sıvı | Ilımlı sıvı (WATERFALL) | M9 | | KOAH'ta %100 O₂ | %88–92 hedef | M6 | | Eklampside benzodiazepin | Magnezyum | M11 | | TTP'de trombosit | Plazma değişimi, trombosit verme | M13 | | Tiroid fırtınasında iyot önce | Tiyonamidden sonra | M12 | | Çocuk bradikardide önce atropin | Önce oksijen/ventilasyon | M8 | ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik | Hata | Sonuç | Önleme | | --- | --- | --- | | Tek normal teste güvenmek | Erken/atipik hastalık kaçabilir | Seri değerlendirme ve risk sınıflaması | | Kırmızı bayrağı triaj notunda bırakmak | Kritik hasta bekler | Aktif yeniden değerlendirme | | Tedaviyi tanı kesinleşene kadar ertelemek | Zaman duyarlı hastada kötüleşme | Güvenli ampirik/erken tedavi | | Konsültasyonu geç istemek | Girişim ve yatış gecikir | Klinik soruyla erken iletişim | | Kayıt ve gerekçeyi eksik bırakmak | Medikolegal risk artar | Karar, zaman ve yanıtı yaz | ## 16. Sınav tuzakları ### Textbook V4 modül omurgası — Board / YDUS / USMLE Tuzakları En çok puan kaybettiren modüller arası tuzaklar - **TXA:** travma/PPH evet, GİS hayır. - **O₂:** genel %94–98, KOAH %88–92. - **Sıvı:** sepsiste bireyselleştir, pankreatitte ılımlı, peds DKA'da yavaş. - **Steroid:** refrakter şok/GCA/DRESS evet; rutin değil. - **Kalsiyum:** hiperkalemide membran (K'yı düşürmez). - **Magnezyum:** astımda IV (nebülize değil); eklampside ilk basamak. - **Adrenalin:** anafilakside IM (IV bolus değil). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik - Soruda “instabilite” varsa çoğu algoritmada ilaçtan önce elektriksel/girişimsel veya resüsitatif adım gelir. - Klasik bulgu yokluğu ölümcül tanıyı dışlamaz. - Sınav, doğru tedaviyi değil **doğru sıradaki** tedaviyi sorar. - Pediatri, gebelik, yaşlı ve immünsüprese hasta seçenekleri standart algoritmayı değiştirebilir. - En çekici seçenek bazen tanısal testtir; ancak hasta instabilse önce stabilizasyon gerekir. ## 17. Klinik inciler ### Textbook V4 modül omurgası — Klinik İnci Bilgiler **CRAO** = inme eşdeğeri (M16). **Sessiz göğüs** = ağır astım (M6). **Orantısız ağrı** = mezenter iskemi (M9). **Kiraz nokta** = CRAO (M16). **Klonus** = serotonin sendromu (M17). **Kurşun-boru rijidite** = NMS (M17). **Çilek jölesi gaita** = invajinasyon (M8). **Osborn dalgası** = hipotermi (M15). **Kussmaul** = DKA (M12). **Charcot triadı** = kolanjit (M9). **Pinpoint pupil** = opioid (M17/M4). **Şistosit** = TTP/mikroanjiyopati (M13). **Reynolds pentadı** = süpüratif kolanjit (M9). **SLUDGE/DUMBELS** = kolinerjik/sinir ajanı (M19/M4). **Hedef işareti (USG)** = invajinasyon (M8). **Üç ayak + salya** = epiglottit (M8/M16). **Perde + flaş** = retina dekolmanı (M16). **Cushing yanıtı (peds DKA)** = beyin ödemi (M8/M12). **Blast lung** = primer blast (M19). **Çene kladikasyonu** = dev hücreli arterit (M16). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik - En iyi acilci, tanıyı bilen değil kötüleşmeyi erken sezendir. - Vital trend tek ölçümden değerlidir. - “Daha iyi görünüyor” ifadesi, objektif tekrar muayene ve vital düzelme ile desteklenmelidir. - Konsültasyon notu sadece “çağrıldı” değil, klinik soru ve yanıt içermelidir. - Her kritik derste taburculuk kriterleri kadar geri dönüş kriterleri de öğretilmelidir. ## 18. Özet kartlar ### Textbook V4 modül omurgası — Tablo ve Algoritma Kartları Özet kart — 'İlk ilaç' hızlı liste - Anafilaksi=adrenalin · HiperK=kalsiyum · Eklampsi=magnezyum · Septik şok=noradrenalin · Opioid=nalokson · Sinir ajanı=atropin/pralidoksim · Siyanür=hidroksokobalamin · Adrenal kriz=hidrokortizon. Özet kart — Çelişki bankası - TXA: travma/PPH ✓ GİS ✗ · O₂: %94–98 / KOAH %88–92 · Sıvı: bireyselleştir/ılımlı/yavaş(peds DKA). Özet kart — 'Verme/yapma' listesi - TTP'ye trombosit · GİS'e TXA · KOAH'a yüksek O₂ · feokromositomada önce beta · previada vajinal muayene · açık globa bası · eklampside benzo (ilk). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik ### İlk dakika kartı ABCDE · monitör · damar yolu · kırmızı bayrak · erken yardım. ### Tanı kartı Sık görüleni düşün; ama önce öldüreni dışla. Testi klinik soruya göre seç. ### Güvenlik kartı Doz/kilo/renal/gebelik/antikoagülan kontrolü · tekrar muayene · yazılı plan. ## 19. Aktif hatırlama ### Textbook V4 modül omurgası — Aktif Hatırlama Aktif Hatırlama — hızlı tur **İlk ilaç:** anafilaksi? hiperK? eklampsi? septik şok? opioid? sinir ajanı? **Cut-off:** MAP? Hb transfüzyon? KOAH O₂? Na düzeltme? kapı-balon? β-OHB? **Birliktelik:** kiraz nokta? orantısız ağrı? klonus? Charcot? Osborn? **Verme:** TTP'de? GİS'te? KOAH'a? previada? açık globa? ### Bu ders için odaklama Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**. Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları: - **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik - Bu hastada ilk 5 dakikada hangi bulgu kararımı değiştirir? - Ölümcül ama kaçırılabilir üç tanı nedir? - İlk testim hangi klinik soruya yanıt verecek? - Tedavi yanıtını hangi objektif parametreyle izleyeceğim? - Taburculuk için hangi kırmızı bayrakların olmadığını belgelemem gerekir? ## 20. Vaka senaryoları ### Textbook V4 modül omurgası — Vaka Senaryoları **Hızlı vignette — geniş QRS**Spot vaka Diyaliz hastasıK: 7.2EKG: geniş QRSHalsizlik ÖyküDiyaliz seansını kaçırmış hasta. MuayeneBradikardi, geniş QRS. İlk düşünceHiperkalemi — önce kalsiyum. Ayırıcı tanıHiperkalemi. İlk 5 dkKalsiyum glukonat; sonra insülin/glukoz + salbutamol. İlk 15 dkRefrakter → diyaliz. İlk 60 dkNedeni düzelt. TanıAğır hiperkalemi. TedaviKalsiyum → kaydır → diyaliz. Kritik kararÖnce SPS mi? → HAYIR; kalsiyum + diyaliz. Öğrenme mesajıEKG'li hiperkalemide ilk adım kalsiyumdur (M10). Sınav tuzağıKalsiyumu atlamak. **Hızlı vignette — SGLT2i + asidoz**Ölümcül tuzak (spot) Glukoz: 160pH: 7.15β-OHB: 5Kussmaul ÖyküSGLT2i kullanıyor; bulantı, hızlı solunum. MuayeneDehidrate, Kussmaul. İlk düşünceÖglisemik DKA. Ayırıcı tanıÖglisemik DKA. İlk 5 dkSıvı + insülin + erken dekstroz; K kontrol. İlk 15 dkAsidoz/keton kapanana dek tedavi. İlk 60 dkSGLT2i kes; tetikleyici. TanıÖglisemik DKA. TedaviStandart DKA + erken dekstroz. Kritik kararGlukoz normal, DKA değil mi? → HAYIR; β-OHB yüksek. Öğrenme mesajıSGLT2i'de normal glukozla DKA olur; ketonu ölç (M12). Sınav tuzağıNormal glukoza güvenmek. **Hızlı vignette — gebede nöbet**Board spot 32 hf gebeTA: 170/112Nöbet sonrasıProteinüri + ÖyküPreeklampsi öyküsü; jeneralize nöbet. MuayeneHiperrefleksi, ödem. İlk düşünceEklampsi — magnezyum. Ayırıcı tanıEklampsi. İlk 5 dkMagnezyum 4–6 g + 1–2 g/h; hava yolu/sol lateral. İlk 15 dkŞiddetli TA → labetalol/hidralazin/nifedipin. İlk 60 dkDoğum planı. TanıEklampsi. TedaviMagnezyum + TA kontrolü + doğum. Kritik kararBenzo ile mi keseyim? → İlk basamak MAGNEZYUM. Öğrenme mesajıEklampside antikonvülzan magnezyumdur (M11). Sınav tuzağıBenzo/fenitoinle başlamak. ### Bu ders için odaklama Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**. Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları: - **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik ### Klasik vaka Algoritma ve skor spotları ile uyumlu tipik başvuru yapan hasta stabil görünüyor. **Doğru yaklaşım:** vital trend, hedefli ilk test ve kırmızı bayrak taramasıyla risk sınıflaması yap; düşük risk ancak seri değerlendirme sonrası kabul edilir. ### Ölümcül tuzak Hasta başlangıçta hafif semptomlu ancak kırmızı bayraklardan biri mevcut. **Doğru yaklaşım:** tanısal rahatlamaya kapılmadan resüsitasyon alanı, erken konsültasyon ve tehlikeli tanıyı dışlama planı yap. ### Board vaka Soru “bir sonraki en uygun adım”ı soruyor. **Doğru yaklaşım:** instabilite varsa önce stabilizasyon; stabilse en yüksek riskli tanıyı en hızlı ve güvenli dışlayan testi/tedaviyi seç. ## 21. Açıklamalı sorular ### Textbook V4 modül omurgası — Board Mini Sınavı 1 Spot · Karma EKG değişikliği olan ağır hiperkalemide ilk ilaç? - Aİnsülin - BKalsiyum - CSalbutamol - DSPS - EDiyaliz Açıklama — Doğru: B İlk adım **kalsiyum** (membran stabilizasyonu) (M10). 2 Spot · Karma GİS kanamada traneksamik asit için doğru ifade? - ARutin ver - BÖnerilmez (HALT-IT) - CSadece varis - DMasif kanamada zorunlu - EEndoskopiden sonra Açıklama — Doğru: B GİS kanamada TXA **önerilmez**; travma/PPH'da ise etkilidir (M9 vs M2/M11). 3 Spot · Karma Çocukta oksijenasyona rağmen HR 50 ve kötü perfüzyon. Sıradaki adım? - AAtropin - BKPR başla - CAdenozin - DDefibrilasyon - EGözlem Açıklama — Doğru: B HR<60 + kötü perfüzyon, ventilasyona rağmen sürüyorsa **KPR** (M8). 4 Spot · Karma Septik şokta birinci basamak vazopresör? - ADopamin - BNoradrenalin - CAdrenalin - DFenilefrin - EVazopresin Açıklama — Doğru: B Birinci basamak **noradrenalin**; MAP ≥65 (M7). 5 Spot · Karma Şistosit + trombositopeni + normal koagülasyon + nörolojik bulgu. Yanlış olan? - APlazma değişimi - BSteroid - CTrombosit transfüzyonu - DKaplasizumab - EHematoloji konsültasyonu Açıklama — Doğru: C TTP'de **trombosit transfüzyonu kontrendike** (M13). 6 Spot · Karma Akut pankreatitte güncel sıvı stratejisi? - AAgresif - BIlımlı (Ringer laktat) - CSıvısız - DSadece kolloid - EHipertonik Açıklama — Doğru: B **Ilımlı** sıvı (WATERFALL) (M9). 7 Spot · Karma Tiroid fırtınasında iyot ne zaman verilir? - Aİlk, hemen - BTiyonamidden ~1 saat sonra - CHiç verilmez - DSteroidden önce - EBeta-blokerden önce Açıklama — Doğru: B İyot **tiyonamidden sonra** (M12). 8 Spot · Karma Gözüne alkali sıçrayan hastada ilk adım? - ABT - BBol irrigasyon - CTopikal antibiyotik - DGöz kapatma - EOftalmoloji konsültasyonu (önce) Açıklama — Doğru: B Önce **bol irrigasyon** (pH nötr olana dek) (M16). Tam sınav seti Bu bölüm bir **spot bankasıdır**; toplam set sistemlere göre yüzlerce açıklamalı spot soruya genişletilebilir. #### Başarı Analizi **0–40** 'İlk ilaç' ve cut-off bankasını tekrar et. **41–60** Klasik birliktelikleri pekiştir. **61–80** Modüller arası çelişkileri çöz. **81–100** Sınav temposunda hız + doğruluk. ### Bu ders için odaklama Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**. Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları: - **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9). ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik **1. Bu derste ilk klinik ayrım nedir?** Stabil/instabil hasta ayrımı ve kırmızı bayrak varlığıdır. **2. Tek normal test güvenli taburculuk için yeterli midir?** Hayır. Klinik risk, seri değerlendirme ve güvenli takip planı gerekir. **3. Konsültasyon ne zaman erken istenir?** Girişim, yatış, yoğun bakım, transfer veya zaman duyarlı tedavi ihtimali varsa erken istenir. **4. Sınavda “next best step” nasıl bulunur?** Önce stabilite ve ölümcül tanı düşünülür; doğru bilgi değil doğru sıra seçilir. **5. En önemli medikolegal güvenlik adımı nedir?** Kararın gerekçesi, tekrar değerlendirme, konsültasyon zamanı ve taburculuk/geri dönüş önerilerini açık yazmaktır. ## 22. Son tekrar ### Textbook V4 modül omurgası — Son Tekrar Kartları #### Spot Bilgi — mega tarama **Anafilaksi:** IM adrenalin. **HiperK:** kalsiyum. **Eklampsi:** magnezyum. **Septik şok:** noradrenalin, MAP≥65. **DKA:** β-OHB≥3, K<3.3 ertele. **Astım:** sessiz göğüs, IV Mg. **KOAH:** O₂ %88–92. **Pankreatit:** ılımlı sıvı. **GİS:** Hb 7, TXA yok. **TTP:** trombosit verme. **CRAO:** inme eşdeğeri. **Tiroid fırtınası:** iyot sonra. **Sinir ajanı:** atropin+pralidoksim. **Siyanür:** hidroksokobalamin. **Opioid:** nalokson titre. **PPH:** TXA ≤3 sa. #### Asla unutma Son tekrar — altın kurallar - Hiperkalemide önce kalsiyum - Anafilakside ilk ilaç IM adrenalin - Eklampside magnezyum - TTP'ye trombosit verme - TXA: travma/PPH evet, GİS hayır ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik Algoritma ve skor spotları dersinin özü: **önce stabilite, sonra ölümcül tanı, sonra hedefli test ve güvenli disposition**. YDUS Spot Bilgi Bankası modülünde başarı; doz, eşik, skor, algoritma başlıklarını aynı hasta üzerinde birlikte okuyabilmekle gelir. Sınavda sırayı, klinikte hastayı koru. ## 23. Kaynaklar ### Textbook V4 modül omurgası — Kaynaklar ve Güncellik Notu Kaynak ve Güncellik Denetimi - Bu bölüm **M1–M20'nin doğrulanmış güncel kılavuz çekirdeklerinin** konsolidasyonudur (her madde ilgili modüle bağlı). - Ayrıntılı kaynak ve eski→yeni değişiklikler için ilgili modülün "Kaynak ve Güncellik Denetimi" kutusuna bakın. - Toplu güncellik tablosu için **Modül 22 (Kılavuzlar ve Ekler)**. **Güncellik notu:** Spotlar hızlı hatırlama içindir; klinik karar için ilgili modül ve güncel yerel kılavuz esastır. Dozlar eğitim amaçlıdır. ### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik - YDUS/Board konu analizi - Acil tıp kılavuz özetleri - Rosen/Tintinalli yüksek getirili tablolar - AcilYanDal spot bilgi bankası - AcilYanDal V3 23 başlıklı ders notu mimarisi ve modül haritası, 2026. - Rosen's Emergency Medicine: Concepts and Clinical Practice, güncel baskı. - Tintinalli's Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide, güncel baskı.
**Ders odağı:** Algoritma ve skor spotları
**Modül kapsamı:** Yüksek getirili spot bilgiler, cut-off ve doz tabloları, hızlı tekrar.
**Textbook V4 kılavuz çizgisi:** Spot, 5/15/60 dk karar akışı
### Textbook kaynak çekirdeği
Kaynak ve Güncellik Denetimi
- Bu bölüm **M1–M20'nin doğrulanmış güncel kılavuz çekirdeklerinin** konsolidasyonudur (her madde ilgili modüle bağlı).
- Ayrıntılı kaynak ve eski→yeni değişiklikler için ilgili modülün "Kaynak ve Güncellik Denetimi" kutusuna bakın.
- Toplu güncellik tablosu için **Modül 22 (Kılavuzlar ve Ekler)**.
**Güncellik notu:** Spotlar hızlı hatırlama içindir; klinik karar için ilgili modül ve güncel yerel kılavuz esastır. Dozlar eğitim amaçlıdır.
### Kullanım notu
Bu içerik eğitim ve sınav hazırlığı içindir. Gerçek hasta bakımında yerel protokol, konsültasyon, güncel kılavuz ve ilaç prospektüsü ile doğrulama yapılmalıdır.
### Ders odaklı tamamlayıcı not
Bu ders, YDUS Spot Bilgi Bankası modülünde **Algoritma ve skor spotları** başlığını acil servis pratiği, YDUS/Board mantığı ve hasta güvenliği ekseninde yapılandırır. Kaynak seti, güncel acil tıp kılavuzları, ders kitabı bölümleri ve AcilYanDal V3 modül haritası üzerinden düzenlenmiştir.
- YDUS/Board konu analizi
- Acil tıp kılavuz özetleri
- Rosen/Tintinalli yüksek getirili tablolar
- AcilYanDal spot bilgi bankası
**Güncellik notu:** Bu içerik eğitim amaçlıdır; gerçek hasta bakımında yerel protokol, konsültasyon ve en güncel kılavuz sürümüyle doğrulanmalıdır.
## 2. Dersin sınav ve klinik önemi
### Textbook V4 modül omurgası — Dersin Sınav ve Klinik Önemi
Bu bölüm tüm kitabın **sınav-kritik özünü** sistemlere göre toplar: "ilk ilaç", "kritik cut-off", "klasik birliktelik", "ölümcül kaçırma" ve "modüller arası çelişki" kalıpları. Amaç son tekrar ve hızlı geri çağırmadır; her madde ilgili modüle (M#) bağlanır.
En çok puan getiren 12 'altın' nokta
1) Hiperkalemide önce **kalsiyum** (M10) · 2) Anafilakside **IM adrenalin** (M14) · 3) Eklampside **magnezyum** (M11) · 4) Sepsiste **noradrenalin + Hour-1** (M7) · 5) Tiroid fırtınasında **iyot tiyonamidden sonra** (M12) · 6) Kimyasal göz yanığında **önce irrigasyon** (M16) · 7) TTP'de **trombosit verme** (M13) · 8) DKA'da **K<3.3→insülini ertele** (M12) · 9) Bradikardide **çocukta önce ventilasyon** (M8) · 10) **TXA**: travma/PPH'da evet, GİS'te hayır (M2/M11/M9) · 11) Pankreatitte **ılımlı sıvı** (M9) · 12) CRAO = **inme eşdeğeri** (M16).
Nasıl kullanılır
- Her başlığı "ilk ne yaparsın?" ve "hangi cut-off?" diye kendine sor.
- Çelişki kalıplarını ezberle (örn. TXA modüller arası).
- Yanlış yaptığın maddeyi ilgili modüle dönüp pekiştir.
### Bu ders için odaklama
Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**.
Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları:
- **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
**Algoritma ve skor spotları**, Tüm modüllerden sınav odaklı spot bilgiler, dozlar, kesme değerleri, algoritma tuzakları ve aktif hatırlama kartları. kapsamında kritik karar yükü yüksek bir başlıktır. Sınavlarda bilgi genellikle uzun teorik paragraf olarak değil; kısa vaka, vital bulgu, tetkik kırıntısı ve “şimdi ne yapılmalı?” sorusu olarak gelir. Klinik pratikte ise başarının ölçüsü tanıyı bilmek kadar, doğru sırayı kurmaktır: **önce güvenlik ve stabilizasyon, sonra ayırıcı tanı, sonra hedefli tedavi ve disposition**.
## 3. 5 dakikalık hızlı ön izleme
### Textbook V4 modül omurgası — 5 Dakikalık Hızlı Ön İzleme
5 Dakikalık Hızlı Ön İzleme — 'İlk İlaç' Bankası
1. **Anafilaksi** → IM adrenalin (M14).
2. **Hiperkalemi (EKG+)** → kalsiyum (M10).
3. **Eklampsi** → magnezyum (M11).
4. **Status epileptikus** → benzodiazepin (M5/M8).
5. **Septik şok vazopresör** → noradrenalin (M7).
6. **Opioid solunum depresyonu** → nalokson (M17).
7. **Sinir ajanı** → atropin + pralidoksim (M19).
8. **Siyanür (duman)** → hidroksokobalamin (M19/M4).
9. **Serotonin sendromu** → benzo + siproheptadin (M17).
10. **NMS** → dantrolen + ajanı kes (M17).
11. **Akut distoni** → antikolinerjik (M17).
12. **Adrenal kriz** → hidrokortizon (M12).
### Bu ders için odaklama
Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**.
Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları:
- **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
- Algoritma ve skor spotları dersinde ilk amaç hastayı **stabil/instabil** olarak ayırmak ve ölümcül olasılığı dışlamadan ilerlememektir.
- Modül omurgası: doz, eşik, skor.
- İlk değerlendirme ABCDE, vital trend, monitörizasyon ve hedefe yönelik kısa anamnezle başlar.
- Karar ağacı tanıdan önce güvenlik, zaman baskısı ve geri döndürülebilir nedenleri öne alır.
- Kırmızı bayrak varsa tetkik sırası değil, resüsitasyon ve konsültasyon öncelik kazanır.
- Laboratuvar ve görüntüleme klinik olasılığı netleştirmek içindir; kritik hastada tedaviyi geciktirmez.
- Tedavi seçiminde yaş, gebelik, pediatri, renal/hepatik fonksiyon ve antikoagülan kullanımı mutlaka hesaba katılır.
- Sınav sorularında doğru cevap çoğunlukla “next best step” mantığıyla bulunur.
- Taburculuk kararı tek normal testle değil, risk sınıflaması ve güvenli takip planıyla verilir.
- Kayıt, onam, konsültasyon zamanı ve yeniden değerlendirme notu medikolegal güvenliğin parçasıdır.
- Klinik kötüleşme halinde ilk tanı yeniden sorgulanır.
- Son adım: özet kart + aktif hatırlama + vaka çözümü.
## 4. Öğrenim hedefleri
### Textbook V4 modül omurgası — Öğrenme Hedefleri
- Hatırlama Sistemlere göre 'ilk ilaç' ve cut-off'ları hızla geri çağırır.
- Ayırt etme Klasik birliktelikleri ve ölümcül kaçırmaları tanır.
- Bütünleştirme Modüller arası çelişkileri (TXA, O₂ hedefleri) ayırır.
- Uygulama Vignette'te 'ilk ne yaparsın' kararını verir.
- Öz-değerlendirme Zayıf alanını saptayıp ilgili modüle döner.
- Hız Sınav temposunda doğru-hızlı yanıtlar.
- Pekiştirme Son tekrar için yoğun spot tarar.
### Bu ders için odaklama
Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**.
Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları:
- **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
- Algoritma ve skor spotları başlığında kritik hastayı ilk dakikada tanır.
- YDUS Spot Bilgi Bankası modülünün sınav odaklı çekirdek algoritmasını uygular.
- Kırmızı bayrakları, ayırıcı tanıları ve ilk test/ilk tedavi ilişkisini açıklar.
- İlaç, doz, girişim ve konsültasyon kararlarında hasta güvenliği ilkelerini kullanır.
- Vaka senaryosunda doğru “next best step” kararını gerekçelendirir.
- Taburculuk, yatış, yoğun bakım veya transfer kararını klinik riskle ilişkilendirir.
## 5. Klinik zihinsel model
### Textbook V4 modül omurgası — Klinik Zihin Modeli
Spot çalışmanın modeli: **"tanıyı bir cümlede tanı, ilk hayat kurtaran adımı söyle, kaçırılırsa ne olur'u hatırla."** Sınav genelde "ilk/en uygun adım" ve "kontrendike/yanlış olan" diye sorar; bu bölüm tam o refleksi besler.
Üç soruluk refleks
- **Tanı tek cümlede?** Klasik birliktelik.
- **İlk adım?** Hayat/organ kurtaran.
- **Tuzak?** Kontrendike/yanlış sıra.
### Bu ders için odaklama
Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**.
Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları:
- **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
Bu başlık için pratik zihinsel model üç basamaktır: **risk tanıma → karar sırası → güvenli sonlandırma**. İlk basamakta hastanın stabilitesi, vital trendi ve kırmızı bayrakları değerlendirilir. İkinci basamakta doz, eşik, skor, algoritma, aktif hatırlama ekseninde tanı ve tedavi birlikte yürütülür. Üçüncü basamakta hasta için en güvenli yol seçilir: gözlem, yatış, yoğun bakım, acil girişim, transfer veya kontrollü taburculuk.
Acil tıp sınavlarında yanlış seçeneklerin çoğu doğru bilgiyi yanlış zamanda önerir. Bu nedenle soru çözerken “bu hasta şu anda ölebilir mi, ölebilirse hangi nedenle ve ilk adım ne?” sorusu merkeze alınmalıdır.
## 6. Patofizyoloji
### Textbook V4 modül omurgası — Patofizyolojiden Yatağa
Bu bölüm mekanizma değil **karar kalıbı** bankasıdır; yine de bazı "neden" çapaları hatırlamayı kolaylaştırır: kalsiyum hiperkalemide **membranı** stabilize eder (K'yı düşürmez); iyot tiyonamidden önce verilirse **hormon sentezini besler**; trombosit TTP'de **mikrotrombozu** körükler; SGLT2i **öglisemik DKA** yapar.
| Klasik birliktelik | Tanı | Modül |
| --- | --- | --- |
| Kiraz kırmızısı nokta | CRAO | M16 |
| Sessiz göğüs | Yaşamı tehdit eden astım | M6 |
| Orantısız karın ağrısı | Mezenter iskemi | M9 |
| Çilek jölesi gaita + çekme | İnvajinasyon | M8 |
| Klonus + hiperrefleksi | Serotonin sendromu | M17 |
| Kurşun-boru rijidite | NMS | M17 |
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
Algoritma ve skor spotları başlığında klinik tablo çoğunlukla perfüzyon, oksijenasyon, inflamasyon, toksisite, obstrüksiyon, kanama, ritim veya metabolik dengenin bozulması üzerinden açıklanır. Patofizyolojiyi bilmek, tetkik sonucunu beklemeden hangi hastanın kötüleşeceğini tahmin etmeyi sağlar.
| Mekanizma | Klinik yansıma | İzlem | Tedavi hedefi |
| --- | --- | --- | --- |
| Kompansasyon kaybı | Vital bozulma, mental durum değişikliği | Seri vital, monitör, tekrar muayene | Erken stabilizasyon |
| Organ perfüzyon bozukluğu | Laktat/asidoz, soğuk ekstremite, oligüri | Kan gazı, laktat, idrar çıkışı | Perfüzyonu düzeltmek |
| Lokal patoloji ilerlemesi | Ağrı, fonksiyon kaybı, nörolojik/solunumsal bulgu | Hedefli görüntüleme ve konsültasyon | Kaynağı kontrol etmek |
| Tedavi komplikasyonu | Kanama, aritmi, hipotansiyon, solunum depresyonu | Yeniden değerlendirme | Güvenli doz ve yakın izlem |
## 7. 0–5 / 5–15 / 15–60 dk yaklaşım
### Textbook V4 modül omurgası — Acil Serviste İlk Yaklaşım (5 / 15 / 60 dk)
**Tanı**1 cümle
- Klasik birlikteliği tanı (örn. kiraz nokta → CRAO)
- Cut-off'u hatırla (örn. MAP ≥65, Hb 7, plato <30)
- Modül bağlantısını kur (M#)
**İlk adım**hayat kurtaran
- İlk ilaç/girişimi söyle (örn. IM adrenalin)
- Sırayı doğru kur (örn. kalsiyum→kaydır→uzaklaştır)
- Kontrendikasyonu hatırla (örn. TTP'de trombosit)
**Tuzak**yanlış olan
- Modüller arası çelişkiyi ayır (TXA, O₂ hedefi)
- Sık çeldiriciyi ele (örn. dopamin yerine noradrenalin)
- Zayıf alanı işaretle → modüle dön
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
### 0–5 dakika
ABCDE, monitörizasyon, vital bulgular, damar yolu, ağrı/dispne/bilinç durumunun hızlı sınıflaması, kritik kırmızı bayrak taraması ve gerekiyorsa eş zamanlı resüsitasyon yapılır. Bu pencerede tanıyı kesinleştirme değil, hastanın ölmesini engelleyecek ilk adımı atma hedeflenir.
### 5–15 dakika
Hedefli anamnez, odaklı fizik muayene, EKG/POCUS/laboratuvar/görüntüleme seçimi ve erken konsültasyon planlanır. Tedavi, olası ölümcül tanıyı güvenle dışlamadan geciktirilmez. Kötüleşme bulgusu varsa hasta bir üst bakım alanına alınır.
### 15–60 dakika
Tanı doğrulama, tedavi yanıtı, komplikasyon izlemi ve disposition tamamlanır. Yatış, yoğun bakım, ameliyathane, kateter laboratuvarı, endoskopi, transfer veya güvenli taburculuk kararı gerekçesiyle kaydedilir.
## 8. Tanı yaklaşımı
### Textbook V4 modül omurgası — Tanısal Yaklaşım
Spot tanıda "tek ipucu → tek tanı" eşlemesi puanı hızlandırır. Aşağıdaki cut-off'lar en çok sorulan sayısal eşiklerdir.
#### Kritik cut-off bankası
| Eşik | Bağlam | Modül |
| --- | --- | --- |
| MAP ≥ 65 | Septik şok hedefi | M7 |
| Hb 7 g/dL | Kısıtlayıcı transfüzyon | M9 |
| Plato < 30, Vt 4–6 mL/kg | ARDS ventilasyon | M6 |
| SpO₂ %88–92 | KOAH O₂ hedefi | M6 |
| Na düzeltme ≤8–10 mEq/L/24 sa | Hiponatremi | M10 |
| Kapı-iğne <60 / kapı-balon <90 dk | İnme / STEMI | M20/M3 |
| TA ≥160/110 → 30–60 dk | Şiddetli preeklampsi | M11 |
| β-OHB ≥3 mmol/L | DKA tanısı | M12 |
### Bu ders için odaklama
Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**.
Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları:
- **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
Tanı yaklaşımı **olası tanı listesi** ile **tehlikeli tanı listesi**ni ayırarak başlar. Olası tanı sık görüleni; tehlikeli tanı kaçırıldığında hastayı öldüreni temsil eder. Bu derste hedef, sık görülen tabloyu yönetirken Algoritma ve skor spotları içinde saklanabilecek ölümcül olasılığı erken fark etmektir.
- İlk test, hastanın en büyük riskine göre seçilir; her hastaya aynı panel ezbere istenmez.
- Negatif ilk test, erken başvuruda veya düşük duyarlılık penceresinde tanıyı dışlamayabilir.
- Seri muayene ve vital trend, tek bir laboratuvar değerinden daha erken uyarı verebilir.
- Konsültasyon isteği, klinik soruyla yapılmalıdır: “tanı için mi, girişim için mi, yatış/transfer için mi?”
## 9. Ayırıcı tanı matrisi
### Textbook V4 modül omurgası — Ayırıcı Tanı Matrisi
| Tek ipucu | Tanı | İlk adım | Modül | Tuzak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Şok + pozitif β-hCG | Rüptüre ektopik | Resüsitasyon + cerrahi | M11 | Görüntüleme için bekleme |
| Pinpoint pupil + apne | Opioid | Nalokson titre | M17 | Aşırı doz = yoksunluk |
| Geniş QRS + diyaliz hastası | Hiperkalemi | Kalsiyum | M10 | SPS acil değil |
| Yangın + laktik asidoz + koma | Siyanür | Hidroksokobalamin | M19 | Sadece O₂ yetmez |
| Ani ağrısız tek göz kaybı | CRAO | Acil oftalmoloji + inme | M16 | İzole göz sorunu sanma |
| Orantısız karın ağrısı + laktat | Mezenter iskemi | BT-anjiyo | M9 | Yumuşak karına güvenme |
| Gebede nöbet | Eklampsi | Magnezyum | M11 | Benzo/fenitoinle başlama |
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
| Klinik olasılık | Destekleyen bulgu | İlk değerlendirme | İlk yönetim yönü | Kaçırılırsa |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Doz/ eşik sorusu | Net sayı beklenir | Kart/aktif hatırlama | Klinik bağlamla uygula | Ezber hatası |
| Algoritma sorusu | Next best step | Stabilite + kırmızı bayrak | İlk doğru adım | Sıra hatası |
| Skor sorusu | Risk ayrımı | Skor + klinik | Yatış/taburculuk kararı | Tek başına skor yanlışı |
## 10. Kırmızı bayraklar
### Textbook V4 modül omurgası — Kırmızı Bayraklar
Kırmızı Bayraklar — hemen harekete geç
- Şok + pozitif gebelik testi → rüptüre ektopik (M11)
- EKG'de hiperkalemi (geniş QRS) → hemen kalsiyum (M10)
- Sessiz göğüs / yorgunluk → yaklaşan astım arresti (M6)
- Orantısız karın ağrısı + laktat → mezenter iskemi (M9)
- Gebede nöbet → eklampsi, magnezyum (M11)
- Kontamine KBRN hastası → dekontaminasyonsuz içeri alma (M19)
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
- Ezber dozun hastaya kör uygulanması
- Pediatrik kilo hatası
- Skoru klinik yerine koymak
- Kırmızı bayrağı spot dışı bırakmak
- Algoritmada ilk adımı atlamak
Bu bulgulardan biri varsa hasta düşük riskli kabul edilmez; izlem, ileri tetkik, resüsitasyon alanı veya erken konsültasyon planı yapılır.
## 11. Skorlar ve eşikler
### Textbook V4 modül omurgası — Klinik Karar Kuralları ve Skorlar
En çok sorulan skorlar — indeks
- **Kardiyak/PE:** HEART, Wells/PERC, GRACE (M3).
- **GİS:** Glasgow-Blatchford, BISAP (M9).
- **Sepsis:** SOFA/qSOFA, Phoenix (peds) (M7/M8).
- **İnme/SAK:** NIHSS, Ottawa SAH (M5).
- **Triyaj:** ESI, START/SALT (M20/M18).
- **Diğer:** CURB-65 (M6), CIWA (M17), SCORTEN (M14), Parkland (M15).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
- Dozlar, cut-offlar ve skorlar aktif hatırlama ile kalıcı olur
- Tekrarlama aralığı zayıf konulara göre ayarlanır
- Sınav tuzağı çoğu kez sıradaki ilk adımdır
Skorlar karar desteğidir; klinik yargının yerine geçmez. Özellikle yaşlı, gebe, immünsüprese, antikoagülan kullanan ve pediatrik hastalarda klasik eşikler yanıltıcı olabilir.
## 12. Metinsel algoritma
### Textbook V4 modül omurgası — Tedavi Algoritması
### 'İlk Adım' Refleks Akışı
1
Vignette'i oku → klasik birlikteliği yakala (tek ipucu → tanı)Tanıyı bir cümlede koy
?
Hayatı/organı tehdit eden mi?
Evet
İlk hayat kurtaran adımı seç (ilk ilaç/girişim); sırayı/kontrendikasyonu doğrula
Hayır
En uygun tanısal/tedavi adımını seç; tuzağı ele
3
Modüller arası çelişkiyi kontrol et (TXA, O₂ hedefi, steroid endikasyonu)Çeldiriciyi ayıkla
Modüller arası çelişki — en sık tuzak
**TXA:** travma (M2) ve PPH (M11) → EVET; GİS kanama (M9) → HAYIR. **O₂ hedefi:** genel %94–98, KOAH %88–92 (M6). **Steroid:** refrakter septik şok (M7), GCA (M16), DRESS (M14) → evet; rutin değil. **Sıvı:** pankreatitte ılımlı (M9), sepsiste bireyselleştir (M7), peds DKA'da yavaş (M8/M12).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
1. Hastayı görür görmez ABCDE ve stabiliteyi değerlendir.
2. Kırmızı bayrak varsa resüsitasyon alanına al, monitörize et ve eş zamanlı yardım çağır.
3. Algoritma ve skor spotları için ölümcül ilk üç olasılığı yaz: ritim/perfüzyon, kanama-obstrüksiyon, enfeksiyon-toksisite-metabolik kriz ekseninde düşün.
4. İlk testleri klinik soruya göre seç; test beklerken güvenli tedaviyi başlat.
5. Tedavi yanıtını 5–15 dakikalık aralıklarla yeniden değerlendir.
6. Konsültasyon ve disposition kararını erken ver; gecikme varsa izlem planını sıklaştır.
7. Taburculukta kırmızı bayrak anlatımı, geri dönüş önerisi ve kontrol planı yazılı verilir.
## 13. İlaç/dozlar
### Textbook V4 modül omurgası — İlaçlar ve Dozlar
| Durum | İlk ilaç/girişim | Kritik doz/nokta | Modül | Tuzak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Anafilaksi | IM adrenalin | 0.3–0.5 mg uyluk | M14 | Antihistaminik ikincil |
| Hiperkalemi (EKG+) | Kalsiyum glukonat | %10 10 mL | M10 | K'yı düşürmez (membran) |
| Eklampsi | Magnezyum sülfat | 4–6 g + 1–2 g/h | M11 | Antidot kalsiyum |
| Septik şok | Noradrenalin | MAP ≥65; periferik OK | M7 | Dopamin tuzak |
| DKA | Sıvı + insülin + K | K<3.3 → insülini ertele | M12 | Öglisemik DKA (SGLT2i) |
| Tiroid fırtınası | Beta-bloker → PTU → iyot | İyot tiyonamidden sonra | M12 | İyodu önce verme |
| Status epileptikus | Benzodiazepin | Yeterli doz | M5 | Geç/az doz |
| Ağır astım | SABA+ipratropium+steroid | IV Mg 2 g | M6 | Nebülize Mg etkisiz |
| PPH | Oksitosin + TXA | TXA ilk 3 saatte | M11 | GİS'te TXA verme |
| TTP | Plazma değişimi | Trombosit VERME | M13 | Trombosit = tromboz |
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
| Araç/ilaç | Nerede kullanılır? | Pratik not | Kritik güvenlik |
| --- | --- | --- | --- |
| Kritik doz kartları | Aktif hatırlama | Konuya göre | Mutlaka kilo/renal/gebelik kontrolü |
| Eşik tabloları | Sınav ve klinik karar | Skorla birlikte | Tek eşik klinik kararın tamamı değildir |
| Antidot kartları | Toksikoloji spotu | Ajana göre | Poison center desteği düşün |
| Algoritma kartları | Hızlı tekrar | Next-best-step | Önce stabilite ve kırmızı bayrak |
**Güvenlik ilkesi:** İlaç kararlarında alerji, gebelik, yaş, kilo, renal/hepatik fonksiyon, QT/QRS, antikoagülan kullanımı ve ilaç etkileşimi kontrol edilir. Pediatrik ve kritik dozlarda çift kontrol önerilir.
## 14. Özel popülasyonlar
### Textbook V4 modül omurgası — Özel Hasta Grupları
Özel popülasyon spotları
- **Gebe:** sol lateral tilt; perimortem sezaryen ≥20 hf/4 dk (M1/M11); PPH'da TXA.
- **Pediatri:** bradikardide önce ventilasyon; defib 2→4 J/kg; sıvı 10–20 mL/kg; DKA beyin ödemi (M8/M12).
- **Yaşlı:** sessiz MI/sepsis/cerrahi karın; atipik sunum; polifarmasi.
- **İmmünsüprese:** febril nötropeni 1 saatte antibiyotik (M7/M13); fırsatçı enfeksiyon.
- **Sirozlu:** varis demeti + profilaktik antibiyotik; SBP (M9).
- **Diyaliz hastası:** hiperkalemi/volüm; AV fistül kanamasında bası (M10).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
- **Pediatri:** Bulgular geç ortaya çıkabilir; kilo bazlı doz ve ekipman hazırlığı yapılır.
- **Geriatri:** Atipik başvuru, çoklu ilaç, frajilite ve bazal fonksiyon kaybı kararları değiştirir.
- **Gebelik:** Anne stabilizasyonu fetal bakımın ilk basamağıdır; radyoloji ve ilaç kararları risk-fayda ile verilir.
- **İmmünsüpresyon:** Ateş olmayabilir; enfeksiyon ve sepsis eşiği daha düşüktür.
- **Antikoagülan/antiagregan kullanımı:** Kanama ve girişim riski erken sorgulanır.
## 15. Sık hatalar
### Textbook V4 modül omurgası — Sık Yapılan Hatalar
| Sık çeldirici/yanlış | Doğrusu | Modül |
| --- | --- | --- |
| Anafilakside antihistaminikle başlamak | İlk ilaç IM adrenalin | M14 |
| Hiperkalemide önce insülin/SPS | Önce kalsiyum (EKG+) | M10 |
| Septik şokta dopamin | Noradrenalin | M7 |
| GİS kanamada TXA | Önerilmez (HALT-IT) | M9 |
| Pankreatitte agresif sıvı | Ilımlı sıvı (WATERFALL) | M9 |
| KOAH'ta %100 O₂ | %88–92 hedef | M6 |
| Eklampside benzodiazepin | Magnezyum | M11 |
| TTP'de trombosit | Plazma değişimi, trombosit verme | M13 |
| Tiroid fırtınasında iyot önce | Tiyonamidden sonra | M12 |
| Çocuk bradikardide önce atropin | Önce oksijen/ventilasyon | M8 |
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
| Hata | Sonuç | Önleme |
| --- | --- | --- |
| Tek normal teste güvenmek | Erken/atipik hastalık kaçabilir | Seri değerlendirme ve risk sınıflaması |
| Kırmızı bayrağı triaj notunda bırakmak | Kritik hasta bekler | Aktif yeniden değerlendirme |
| Tedaviyi tanı kesinleşene kadar ertelemek | Zaman duyarlı hastada kötüleşme | Güvenli ampirik/erken tedavi |
| Konsültasyonu geç istemek | Girişim ve yatış gecikir | Klinik soruyla erken iletişim |
| Kayıt ve gerekçeyi eksik bırakmak | Medikolegal risk artar | Karar, zaman ve yanıtı yaz |
## 16. Sınav tuzakları
### Textbook V4 modül omurgası — Board / YDUS / USMLE Tuzakları
En çok puan kaybettiren modüller arası tuzaklar
- **TXA:** travma/PPH evet, GİS hayır.
- **O₂:** genel %94–98, KOAH %88–92.
- **Sıvı:** sepsiste bireyselleştir, pankreatitte ılımlı, peds DKA'da yavaş.
- **Steroid:** refrakter şok/GCA/DRESS evet; rutin değil.
- **Kalsiyum:** hiperkalemide membran (K'yı düşürmez).
- **Magnezyum:** astımda IV (nebülize değil); eklampside ilk basamak.
- **Adrenalin:** anafilakside IM (IV bolus değil).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
- Soruda “instabilite” varsa çoğu algoritmada ilaçtan önce elektriksel/girişimsel veya resüsitatif adım gelir.
- Klasik bulgu yokluğu ölümcül tanıyı dışlamaz.
- Sınav, doğru tedaviyi değil **doğru sıradaki** tedaviyi sorar.
- Pediatri, gebelik, yaşlı ve immünsüprese hasta seçenekleri standart algoritmayı değiştirebilir.
- En çekici seçenek bazen tanısal testtir; ancak hasta instabilse önce stabilizasyon gerekir.
## 17. Klinik inciler
### Textbook V4 modül omurgası — Klinik İnci Bilgiler
**CRAO** = inme eşdeğeri (M16).
**Sessiz göğüs** = ağır astım (M6).
**Orantısız ağrı** = mezenter iskemi (M9).
**Kiraz nokta** = CRAO (M16).
**Klonus** = serotonin sendromu (M17).
**Kurşun-boru rijidite** = NMS (M17).
**Çilek jölesi gaita** = invajinasyon (M8).
**Osborn dalgası** = hipotermi (M15).
**Kussmaul** = DKA (M12).
**Charcot triadı** = kolanjit (M9).
**Pinpoint pupil** = opioid (M17/M4).
**Şistosit** = TTP/mikroanjiyopati (M13).
**Reynolds pentadı** = süpüratif kolanjit (M9).
**SLUDGE/DUMBELS** = kolinerjik/sinir ajanı (M19/M4).
**Hedef işareti (USG)** = invajinasyon (M8).
**Üç ayak + salya** = epiglottit (M8/M16).
**Perde + flaş** = retina dekolmanı (M16).
**Cushing yanıtı (peds DKA)** = beyin ödemi (M8/M12).
**Blast lung** = primer blast (M19).
**Çene kladikasyonu** = dev hücreli arterit (M16).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
- En iyi acilci, tanıyı bilen değil kötüleşmeyi erken sezendir.
- Vital trend tek ölçümden değerlidir.
- “Daha iyi görünüyor” ifadesi, objektif tekrar muayene ve vital düzelme ile desteklenmelidir.
- Konsültasyon notu sadece “çağrıldı” değil, klinik soru ve yanıt içermelidir.
- Her kritik derste taburculuk kriterleri kadar geri dönüş kriterleri de öğretilmelidir.
## 18. Özet kartlar
### Textbook V4 modül omurgası — Tablo ve Algoritma Kartları
Özet kart — 'İlk ilaç' hızlı liste
- Anafilaksi=adrenalin · HiperK=kalsiyum · Eklampsi=magnezyum · Septik şok=noradrenalin · Opioid=nalokson · Sinir ajanı=atropin/pralidoksim · Siyanür=hidroksokobalamin · Adrenal kriz=hidrokortizon.
Özet kart — Çelişki bankası
- TXA: travma/PPH ✓ GİS ✗ · O₂: %94–98 / KOAH %88–92 · Sıvı: bireyselleştir/ılımlı/yavaş(peds DKA).
Özet kart — 'Verme/yapma' listesi
- TTP'ye trombosit · GİS'e TXA · KOAH'a yüksek O₂ · feokromositomada önce beta · previada vajinal muayene · açık globa bası · eklampside benzo (ilk).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
### İlk dakika kartı
ABCDE · monitör · damar yolu · kırmızı bayrak · erken yardım.
### Tanı kartı
Sık görüleni düşün; ama önce öldüreni dışla. Testi klinik soruya göre seç.
### Güvenlik kartı
Doz/kilo/renal/gebelik/antikoagülan kontrolü · tekrar muayene · yazılı plan.
## 19. Aktif hatırlama
### Textbook V4 modül omurgası — Aktif Hatırlama
Aktif Hatırlama — hızlı tur
**İlk ilaç:** anafilaksi? hiperK? eklampsi? septik şok? opioid? sinir ajanı?
**Cut-off:** MAP? Hb transfüzyon? KOAH O₂? Na düzeltme? kapı-balon? β-OHB?
**Birliktelik:** kiraz nokta? orantısız ağrı? klonus? Charcot? Osborn?
**Verme:** TTP'de? GİS'te? KOAH'a? previada? açık globa?
### Bu ders için odaklama
Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**.
Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları:
- **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
- Bu hastada ilk 5 dakikada hangi bulgu kararımı değiştirir?
- Ölümcül ama kaçırılabilir üç tanı nedir?
- İlk testim hangi klinik soruya yanıt verecek?
- Tedavi yanıtını hangi objektif parametreyle izleyeceğim?
- Taburculuk için hangi kırmızı bayrakların olmadığını belgelemem gerekir?
## 20. Vaka senaryoları
### Textbook V4 modül omurgası — Vaka Senaryoları
**Hızlı vignette — geniş QRS**Spot vaka
Diyaliz hastasıK: 7.2EKG: geniş QRSHalsizlik
ÖyküDiyaliz seansını kaçırmış hasta.
MuayeneBradikardi, geniş QRS.
İlk düşünceHiperkalemi — önce kalsiyum.
Ayırıcı tanıHiperkalemi.
İlk 5 dkKalsiyum glukonat; sonra insülin/glukoz + salbutamol.
İlk 15 dkRefrakter → diyaliz.
İlk 60 dkNedeni düzelt.
TanıAğır hiperkalemi.
TedaviKalsiyum → kaydır → diyaliz.
Kritik kararÖnce SPS mi? → HAYIR; kalsiyum + diyaliz.
Öğrenme mesajıEKG'li hiperkalemide ilk adım kalsiyumdur (M10).
Sınav tuzağıKalsiyumu atlamak.
**Hızlı vignette — SGLT2i + asidoz**Ölümcül tuzak (spot)
Glukoz: 160pH: 7.15β-OHB: 5Kussmaul
ÖyküSGLT2i kullanıyor; bulantı, hızlı solunum.
MuayeneDehidrate, Kussmaul.
İlk düşünceÖglisemik DKA.
Ayırıcı tanıÖglisemik DKA.
İlk 5 dkSıvı + insülin + erken dekstroz; K kontrol.
İlk 15 dkAsidoz/keton kapanana dek tedavi.
İlk 60 dkSGLT2i kes; tetikleyici.
TanıÖglisemik DKA.
TedaviStandart DKA + erken dekstroz.
Kritik kararGlukoz normal, DKA değil mi? → HAYIR; β-OHB yüksek.
Öğrenme mesajıSGLT2i'de normal glukozla DKA olur; ketonu ölç (M12).
Sınav tuzağıNormal glukoza güvenmek.
**Hızlı vignette — gebede nöbet**Board spot
32 hf gebeTA: 170/112Nöbet sonrasıProteinüri +
ÖyküPreeklampsi öyküsü; jeneralize nöbet.
MuayeneHiperrefleksi, ödem.
İlk düşünceEklampsi — magnezyum.
Ayırıcı tanıEklampsi.
İlk 5 dkMagnezyum 4–6 g + 1–2 g/h; hava yolu/sol lateral.
İlk 15 dkŞiddetli TA → labetalol/hidralazin/nifedipin.
İlk 60 dkDoğum planı.
TanıEklampsi.
TedaviMagnezyum + TA kontrolü + doğum.
Kritik kararBenzo ile mi keseyim? → İlk basamak MAGNEZYUM.
Öğrenme mesajıEklampside antikonvülzan magnezyumdur (M11).
Sınav tuzağıBenzo/fenitoinle başlamak.
### Bu ders için odaklama
Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**.
Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları:
- **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
### Klasik vaka
Algoritma ve skor spotları ile uyumlu tipik başvuru yapan hasta stabil görünüyor. **Doğru yaklaşım:** vital trend, hedefli ilk test ve kırmızı bayrak taramasıyla risk sınıflaması yap; düşük risk ancak seri değerlendirme sonrası kabul edilir.
### Ölümcül tuzak
Hasta başlangıçta hafif semptomlu ancak kırmızı bayraklardan biri mevcut. **Doğru yaklaşım:** tanısal rahatlamaya kapılmadan resüsitasyon alanı, erken konsültasyon ve tehlikeli tanıyı dışlama planı yap.
### Board vaka
Soru “bir sonraki en uygun adım”ı soruyor. **Doğru yaklaşım:** instabilite varsa önce stabilizasyon; stabilse en yüksek riskli tanıyı en hızlı ve güvenli dışlayan testi/tedaviyi seç.
## 21. Açıklamalı sorular
### Textbook V4 modül omurgası — Board Mini Sınavı
1
Spot · Karma
EKG değişikliği olan ağır hiperkalemide ilk ilaç?
- Aİnsülin
- BKalsiyum
- CSalbutamol
- DSPS
- EDiyaliz
Açıklama — Doğru: B
İlk adım **kalsiyum** (membran stabilizasyonu) (M10).
2
Spot · Karma
GİS kanamada traneksamik asit için doğru ifade?
- ARutin ver
- BÖnerilmez (HALT-IT)
- CSadece varis
- DMasif kanamada zorunlu
- EEndoskopiden sonra
Açıklama — Doğru: B
GİS kanamada TXA **önerilmez**; travma/PPH'da ise etkilidir (M9 vs M2/M11).
3
Spot · Karma
Çocukta oksijenasyona rağmen HR 50 ve kötü perfüzyon. Sıradaki adım?
- AAtropin
- BKPR başla
- CAdenozin
- DDefibrilasyon
- EGözlem
Açıklama — Doğru: B
HR<60 + kötü perfüzyon, ventilasyona rağmen sürüyorsa **KPR** (M8).
4
Spot · Karma
Septik şokta birinci basamak vazopresör?
- ADopamin
- BNoradrenalin
- CAdrenalin
- DFenilefrin
- EVazopresin
Açıklama — Doğru: B
Birinci basamak **noradrenalin**; MAP ≥65 (M7).
5
Spot · Karma
Şistosit + trombositopeni + normal koagülasyon + nörolojik bulgu. Yanlış olan?
- APlazma değişimi
- BSteroid
- CTrombosit transfüzyonu
- DKaplasizumab
- EHematoloji konsültasyonu
Açıklama — Doğru: C
TTP'de **trombosit transfüzyonu kontrendike** (M13).
6
Spot · Karma
Akut pankreatitte güncel sıvı stratejisi?
- AAgresif
- BIlımlı (Ringer laktat)
- CSıvısız
- DSadece kolloid
- EHipertonik
Açıklama — Doğru: B
**Ilımlı** sıvı (WATERFALL) (M9).
7
Spot · Karma
Tiroid fırtınasında iyot ne zaman verilir?
- Aİlk, hemen
- BTiyonamidden ~1 saat sonra
- CHiç verilmez
- DSteroidden önce
- EBeta-blokerden önce
Açıklama — Doğru: B
İyot **tiyonamidden sonra** (M12).
8
Spot · Karma
Gözüne alkali sıçrayan hastada ilk adım?
- ABT
- BBol irrigasyon
- CTopikal antibiyotik
- DGöz kapatma
- EOftalmoloji konsültasyonu (önce)
Açıklama — Doğru: B
Önce **bol irrigasyon** (pH nötr olana dek) (M16).
Tam sınav seti
Bu bölüm bir **spot bankasıdır**; toplam set sistemlere göre yüzlerce açıklamalı spot soruya genişletilebilir.
#### Başarı Analizi
**0–40** 'İlk ilaç' ve cut-off bankasını tekrar et.
**41–60** Klasik birliktelikleri pekiştir.
**61–80** Modüller arası çelişkileri çöz.
**81–100** Sınav temposunda hız + doğruluk.
### Bu ders için odaklama
Bu dersin odak anahtarları: **algoritma, skor, spotlari**.
Textbook V4 içinde bu dersle en ilişkili omurga başlıkları:
- **10. Klinik Karar Kuralları ve Skorlar:** En çok sorulan skorlar — indeks Kardiyak/PE: HEART, Wells/PERC, GRACE (M3). GİS: Glasgow Blatchford, BISAP (M9).
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
**1. Bu derste ilk klinik ayrım nedir?** Stabil/instabil hasta ayrımı ve kırmızı bayrak varlığıdır.
**2. Tek normal test güvenli taburculuk için yeterli midir?** Hayır. Klinik risk, seri değerlendirme ve güvenli takip planı gerekir.
**3. Konsültasyon ne zaman erken istenir?** Girişim, yatış, yoğun bakım, transfer veya zaman duyarlı tedavi ihtimali varsa erken istenir.
**4. Sınavda “next best step” nasıl bulunur?** Önce stabilite ve ölümcül tanı düşünülür; doğru bilgi değil doğru sıra seçilir.
**5. En önemli medikolegal güvenlik adımı nedir?** Kararın gerekçesi, tekrar değerlendirme, konsültasyon zamanı ve taburculuk/geri dönüş önerilerini açık yazmaktır.
## 22. Son tekrar
### Textbook V4 modül omurgası — Son Tekrar Kartları
#### Spot Bilgi — mega tarama
**Anafilaksi:** IM adrenalin.
**HiperK:** kalsiyum.
**Eklampsi:** magnezyum.
**Septik şok:** noradrenalin, MAP≥65.
**DKA:** β-OHB≥3, K<3.3 ertele.
**Astım:** sessiz göğüs, IV Mg.
**KOAH:** O₂ %88–92.
**Pankreatit:** ılımlı sıvı.
**GİS:** Hb 7, TXA yok.
**TTP:** trombosit verme.
**CRAO:** inme eşdeğeri.
**Tiroid fırtınası:** iyot sonra.
**Sinir ajanı:** atropin+pralidoksim.
**Siyanür:** hidroksokobalamin.
**Opioid:** nalokson titre.
**PPH:** TXA ≤3 sa.
#### Asla unutma
Son tekrar — altın kurallar
- Hiperkalemide önce kalsiyum
- Anafilakside ilk ilaç IM adrenalin
- Eklampside magnezyum
- TTP'ye trombosit verme
- TXA: travma/PPH evet, GİS hayır
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
Algoritma ve skor spotları dersinin özü: **önce stabilite, sonra ölümcül tanı, sonra hedefli test ve güvenli disposition**. YDUS Spot Bilgi Bankası modülünde başarı; doz, eşik, skor, algoritma başlıklarını aynı hasta üzerinde birlikte okuyabilmekle gelir. Sınavda sırayı, klinikte hastayı koru.
## 23. Kaynaklar
### Textbook V4 modül omurgası — Kaynaklar ve Güncellik Notu
Kaynak ve Güncellik Denetimi
- Bu bölüm **M1–M20'nin doğrulanmış güncel kılavuz çekirdeklerinin** konsolidasyonudur (her madde ilgili modüle bağlı).
- Ayrıntılı kaynak ve eski→yeni değişiklikler için ilgili modülün "Kaynak ve Güncellik Denetimi" kutusuna bakın.
- Toplu güncellik tablosu için **Modül 22 (Kılavuzlar ve Ekler)**.
**Güncellik notu:** Spotlar hızlı hatırlama içindir; klinik karar için ilgili modül ve güncel yerel kılavuz esastır. Dozlar eğitim amaçlıdır.
### Ders başlığına özel tamamlayıcı içerik
- YDUS/Board konu analizi
- Acil tıp kılavuz özetleri
- Rosen/Tintinalli yüksek getirili tablolar
- AcilYanDal spot bilgi bankası
- AcilYanDal V3 23 başlıklı ders notu mimarisi ve modül haritası, 2026.
- Rosen's Emergency Medicine: Concepts and Clinical Practice, güncel baskı.
- Tintinalli's Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide, güncel baskı.