Sentinel 13
Akut Batın
Bu sayfa, rotanın 0–72 saat akademik üretim blueprint’idir. Klinik öğrenme hedefini, karar sürekliliğini, yetkinlik bağlantısını ve ölçme omurgasını görünür kılar.
Blueprint hazır
Akademik standardı gör
Yayın ve kullanım sınırı
Bu rota “blueprint” statüsündedir; tamamlanmış klinik rehber veya hastaya özgü karar desteği değildir. Klinik metin, ilaç/doz, yerel protokol ve kaynak bağlantıları uzman hakemlikten sonra yayınlanır.
Dört kritik performans ufku
Rotanın karar sürekliliği
Başlangıç eylemi, ilk saat kararı, ilk gün yönetimi ve 24–72 saat bakım devamlılığı aynı eğitim hattına bağlanır.
Cerrahi–medikal yol, görüntüleme ve analjezi planını kur.
Seri muayene, gecikmiş tanı ve disposition kararını yönet.
Postoperatif veya geri başvuru komplikasyonlarını değerlendir.
Kanonik içerik standardı
Yedi zaman hücresi
Her hücre klinik yazar, kaynak editörü ve değerlendirme editörü tarafından ayrı ayrı tamamlanır.
0–5 dakikaHayatı koru
Kritik tehdidi ve ilk güvenli eylemi tanımla
Ekip aktivasyonu, gecikmeye duyarlı tehdit ve ilk yeniden değerlendirme eşiği.
5–15 dakikaTanısal yönü kur
Odak veriyi ve tehlikeli alternatifleri kur
Hedef anamnez/muayene, ilk testin karar amacı ve erken tedavi güvenliği.
15–60 dakikaİlk saat kararını ver
İlk saat kararını gerekçelendir
Tedavi yanıtı, konsültasyon, ileri plan ve ilk disposition taslağı.
1–4 saatYanıtı yeniden değerlendir
Seri veriyi eyleme dönüştür
Klinik seyir, tekrar testleri ve hipotez/plan güncellemesi.
4–6 saatSonuç ve sorumluluğu devret
Sonuç ve sorumluluğu güvenle devret
Bekleyen sonuç, gecikme riski, sorumlu kişi ve eskalasyon eşiği.
6–24 saatSeyri ve bakımı yönet
Kötüleşmeyi ve bakım geçişini yönet
Komplikasyon, yatış/transfer/taburculuk ve multidisipliner devir.
24–72 saatKomplikasyon ve süreklilik
Süreklilik ve öğrenen sistemi kur
Geri başvuru, komplikasyon, takip ve sistem düzeyi öğrenme.
Yetkinlik ve değerlendirme
Ölçülebilir akademik çıktı
Rota yalnız okunmaz; karar, yeniden değerlendirme, devir ve güvenli bakım performansına dönüştürülür.
Çekirdek yetkinlikler
C01Tanıma, triyaj ve önceliklendirmeC03Klinik akıl yürütme ve belirsizlikC04Tanısal stratejiC07İzlem ve yeniden değerlendirmeC08Disposition ve bakım sürekliliği
Ölçme çekirdeği
G60 key-feature · G4 seri muayene · CbD
Akademik referans
Textbook · güncel kılavuz özeti
Güncel kılavuzlar ışığında hazırlanmış eğitim referansı. Taslaktır; ilaç/doz bilgileri klinik hakem onayı bekler.
⚠️ TASLAK — KLİNİK HAKEM ONAYI BEKLİYOR. Güncel kılavuzlar (WSES mezenter iskemi, ESVS 2024 AAA) temellidir. Bilgi kesme Ocak 2026; sürümler Temmuz 2026 web doğrulamasıyla teyit edildi. Dozlar/eşikler yayımdan önce cerrahi/klinik eczacı tarafından yerel protokolle doğrulanacaktır.
0. Öğrenme hedefleri
- Akut batında ölümcül beşliyi erken tanımak.
- Hemodinamik instabil batında hızlı ayrım (rüptüre AAA / ektopik / mezenter iskemi) yapmak.
- Doğurganlık çağı her kadında gebelik testi refleksini yerleştirmek.
- USG vs BT görüntüleme kararını doğru vermek; mezenter iskemide BT anjiyografiyi öne almak.
- "Analjezi tanıyı geciktirmez/gizlemez" ilkesini ve erken cerrahi konsültasyonu uygulamak.
1. Klinik çerçeve
Akut batın, cerrahi/girişimsel müdahale gerektirebilen ani karın ağrısıdır. Acil serviste amaç kesin tanı koymaktan çok, "acil cerrahi/girişim gereken hastayı" hızla ayırmaktır. Yaşlı, immünsüprese, diyabetik ve gebe hastalarda tablo silik/atipik seyreder — bu gruplarda eşik düşük tutulur.
2. Ölümcül beşli ve ayırt eden ipuçları
| Tanı | İpucu | Anahtar test |
|---|---|---|
| Rüptüre/sızdıran AAA | Yaşlı, ani sırt/yan/karın ağrısı, hipotansiyon, pulsatil kitle, senkop | Yatak başı USG (aort çapı); instabilse doğrudan salon |
| Akut mezenter iskemi | Muayeneyle orantısız şiddetli ağrı, AF/vasküler risk, yükselen laktat, asidoz | BT anjiyografi gecikmeden |
| İçi boş organ perforasyonu / peritonit | Ani yaygın ağrı, tahta karın, defans-rebound, serbest hava | Ayakta grafi/BT; sepsis hızlı gelişir |
| Rüptüre ektopik gebelik | Doğurganlık çağı kadın, ağrı ± senkop | Gebelik testi (+) + serbest sıvı |
| Mekanik obstrüksiyon / strangülasyon | Kramp ağrı, kusma, distansiyon, gaz-gaita kesilmesi; strangülasyonda ateş/taşikardi/laktat | BT; herni ve önceki cerrahi öyküsü |
3. Zaman temelli yönetim (0–72 saat)
T0 · 0–5 dakika — Hayatı tehdit eden batını tanı
- ABC + vitaller; monitör, geniş damar yolu, oksijen. Hipotansif karın ağrısında rüptüre AAA, ektopik, mezenter iskemi ayrımın başına konur.
- Doğurganlık çağı her kadında gebelik testi; kan grubu-cross, laktat, temel örnekler.
- İnstabilde dengeli kristalloid ve gerekirse erken kan ürünü; cerrahi/vasküler ekip bildirimi geciktirilmez.
- Analjezi erken uygulanır — tanıyı geciktirmez/gizlemez (kanıta dayalı ilke).
T1 · 5–15 dakika — Odaklı öykü/muayene + POCUS
- Ağrının yeri/başlangıç hızı/yayılımı; yatak başı USG ile serbest sıvı, aort çapı, gebelik ilişkili bulgular.
- Laktat, tam kan, böbrek-karaciğer, lipaz, koagülasyon; EKG (mezenter iskemi için AF, kardiyak ayırıcı).
- Pozitif POCUS + instabilite + pozitif gebelik testi → obstetrik cerrahi; aortta genişleme → vasküler.
T2 · 15–60 dakika — Görüntüleme ve tanı
- Stabil hastada uygun görüntüleme: USG (safra/jinekolojik/gebe), kontrastlı BT (perforasyon, obstrüksiyon, vasküler). Mezenter iskemi şüphesinde BT anjiyografi öne alınır (WSES) — kontrast/kreatinin kaygısıyla geciktirilmez.
- İnstabil hasta görüntülemeye tek başına gönderilmez; net cerrahi endikasyonda ek tetkik için ameliyat geciktirilmez.
- Peritonit/sepsiste erken antibiyotik ve kaynak kontrolü planı.
T3 · 1–4 saat — Cerrahi karar ve optimizasyon
- Tanı ve endikasyonu kıdemli ile teyit; ameliyat gerekiyorsa preoperatif hazırlık; cerrahi dışı hastada net gözlem ve seri değerlendirme.
- rAAA (ESVS 2024): giderek EVAR (endovasküler) tercih edilir; permisif hipotansiyon altında görüntüleme; kanama kontrolünden sonra sistemik heparinizasyon değerlendirilir.
- Mezenter iskemi (WSES): erken sıvı, elektrolit düzeltme, NG dekompresyon, geniş spektrum antibiyotik; arteriyel oklüzyonda endovasküler revaskülarizasyon birincil seçenek (yeterli uzmanlık varsa); multidisipliner "care bundle".
TB · 4–6 saat — Karar köprüsü (belirsiz/sınırda)
Aynı ekiple yapılandırılmış tekrar muayene ile bulgu yönünü belirle; laktat/beyaz küre/CRP trendi. Kötüleşen defans/rebound veya yükselen laktat → cerrahi; sabit iyileşme → medikal izlem. "Biraz daha bekleyelim" ile erken cerrahi penceresini kaçırma.
T4 · 6–24 saat — Postop/medikal izlem
Postop kanama, anastomoz kaçağı, enfeksiyon; medikal izlemde tanının doğruluğu; yükselen laktat/düşen idrar/artan drenaj → tekrar cerrahi değerlendirme.
T5 · 24–72 saat — İyileşme ve güvenli taburculuk
Klinik/laboratuvar iyileşme, oral tolerans; gecikmiş komplikasyon (apse, ileus, kaçak) taraması; taburculuk objektif iyileşme kriterleri + yazılı güvenlik ağı ile.
4. Özel popülasyonlar
Doğurganlık çağı her kadında gebelik testi zorunlu (ektopik senkop+ağrı). Yaşlıda peritoneal bulgular silik, mezenter iskemi/AAA riski yüksek — eşik düşük, erken görüntüleme. İmmünsüprese/diyabetikte perforasyon/peritonit sessiz. Antikoagülan kullananda spontan retroperitoneal/rektus kılıf hematomu.
5. Sık hatalar
- Ağrılı hastada gebelik testini atlamak.
- Geçici stabilizasyona güvenip rüptüre AAA'yı renal koliğe bağlamak.
- Kontrast kaygısıyla mezenter iskemide BT anjiyografiyi geciktirmek.
- Analjeziden kaçınıp muayeneyi "korumak" (kanıta aykırı).
- Negatif tek POCUS ile ciddi patolojiyi dışlamak.
- İnstabil hastayı görüntülemeye tek başına göndermek.
- Sınırda hastayı 'gözlem'de sürüncemede bırakıp erken cerrahiyi kaçırmak.
6. Hızlı referans
Hipotansif + karın ağrısı: yaşlıda rüptüre AAA, doğurganlık çağı kadında ektopik, AF/vasküler riskte mezenter iskemi. İlk 5 dk: yatak başı USG (aort, serbest sıvı) + gebelik testi. Analjezi tanıyı geciktirmez. Görüntüleme: stabilde USG/BT; mezenter iskemide BT anjiyografiyi öne al. İnstabil hasta tek başına görüntülemeye gitmez. Belirsizde seri değerlendirme (trend).
7. Kaynaklar (Temmuz 2026 itibariyle doğrulanmış)
- Bala M, et al. Acute mesenteric ischemia: guidelines of the World Society of Emergency Surgery (WSES). World J Emerg Surg. (2022 güncelleme). https://wjes.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13017-017-0150-5
- ESVS 2024 Clinical Practice Guidelines on the Management of Abdominal Aorto-Iliac Artery Aneurysms. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2024. https://www.ejves.com/article/S1078-5884(23)00889-4/fulltext · https://esvs.org/wp-content/uploads/2024/02/ESVS-2024-AAA-Guidelines.pdf
- Ektopik gebelik ve akut batın yönetimi — ilgili obstetrik/acil cerrahi kılavuzları.
Güvenlik notu: Görüntüleme seçimi, antibiyotik ve tüm dozlar/eşikler yayımdan önce cerrahi/radyoloji/klinik eczacı tarafından yerel protokolle teyit edilecektir.
Sürüm: Textbook v1.0 · Durum: taslak