Sentinel 11
Majör Travma
Bu sayfa, rotanın 0–72 saat akademik üretim blueprint’idir. Klinik öğrenme hedefini, karar sürekliliğini, yetkinlik bağlantısını ve ölçme omurgasını görünür kılar.
Blueprint hazır
Akademik standardı gör
Yayın ve kullanım sınırı
Bu rota “blueprint” statüsündedir; tamamlanmış klinik rehber veya hastaya özgü karar desteği değildir. Klinik metin, ilaç/doz, yerel protokol ve kaynak bağlantıları uzman hakemlikten sonra yayınlanır.
Dört kritik performans ufku
Rotanın karar sürekliliği
Başlangıç eylemi, ilk saat kararı, ilk gün yönetimi ve 24–72 saat bakım devamlılığı aynı eğitim hattına bağlanır.
Hasar kontrolü, görüntüleme ve ameliyathane/transfer yolunu belirle.
Sekonder bakı, ısı/koagülasyon ve komplikasyon izlemini sürdür.
Çoklu organ, postoperatif ve rehabilitasyon geçişini koordine et.
Kanonik içerik standardı
Yedi zaman hücresi
Her hücre klinik yazar, kaynak editörü ve değerlendirme editörü tarafından ayrı ayrı tamamlanır.
0–5 dakikaHayatı koru
Kritik tehdidi ve ilk güvenli eylemi tanımla
Ekip aktivasyonu, gecikmeye duyarlı tehdit ve ilk yeniden değerlendirme eşiği.
5–15 dakikaTanısal yönü kur
Odak veriyi ve tehlikeli alternatifleri kur
Hedef anamnez/muayene, ilk testin karar amacı ve erken tedavi güvenliği.
15–60 dakikaİlk saat kararını ver
İlk saat kararını gerekçelendir
Tedavi yanıtı, konsültasyon, ileri plan ve ilk disposition taslağı.
1–4 saatYanıtı yeniden değerlendir
Seri veriyi eyleme dönüştür
Klinik seyir, tekrar testleri ve hipotez/plan güncellemesi.
4–6 saatSonuç ve sorumluluğu devret
Sonuç ve sorumluluğu güvenle devret
Bekleyen sonuç, gecikme riski, sorumlu kişi ve eskalasyon eşiği.
6–24 saatSeyri ve bakımı yönet
Kötüleşmeyi ve bakım geçişini yönet
Komplikasyon, yatış/transfer/taburculuk ve multidisipliner devir.
24–72 saatKomplikasyon ve süreklilik
Süreklilik ve öğrenen sistemi kur
Geri başvuru, komplikasyon, takip ve sistem düzeyi öğrenme.
Yetkinlik ve değerlendirme
Ölçülebilir akademik çıktı
Rota yalnız okunmaz; karar, yeniden değerlendirme, devir ve güvenli bakım performansına dönüştürülür.
Çekirdek yetkinlikler
C01Tanıma, triyaj ve önceliklendirmeC02Resüsitasyon ve fizyolojik stabilizasyonC04Tanısal stratejiC05Tedavi ve ilaç güvenliğiC06Prosedür ve girişimsel beceriC11Sistem, liderlik, afet ve kalite
Ölçme çekirdeği
G5 takım simülasyonu · G60 çoklu karar · MSF
Akademik referans
Textbook · güncel kılavuz özeti
Güncel kılavuzlar ışığında hazırlanmış eğitim referansı. Taslaktır; ilaç/doz bilgileri klinik hakem onayı bekler.
⚠️ TASLAK — KLİNİK HAKEM ONAYI BEKLİYOR. Güncel kılavuz (Avrupa Travma Kanama ve Koagülopati Kılavuzu 6. baskı, 2023) ve ATLS çerçevesi temellidir. Bilgi kesme Ocak 2026; sürüm Temmuz 2026 web doğrulamasıyla teyit edildi. Dozlar ve transfüzyon eşikleri yayımdan önce yerel travma/kan bankası protokolüyle doğrulanacaktır.
0. Öğrenme hedefleri
- cABCDE yaklaşımını (katastrofik kanama kontrolü önce) uygulamak.
- Erken ölümcül beşliyi (masif kanama, tansiyon pnömotoraks, masif hemotoraks, tamponad, hava yolu tıkanıklığı/açık pnömotoraks) tanımak.
- Permisif hipotansiyon, dengeli oranlı masif transfüzyon, traneksamik asit ve damage control ilkelerini kavramak.
- eFAST ve travma görüntülemesini doğru sıralamak.
- Ölümcül üçlü (hipotermi–asidoz–koagülopati) ile mücadele etmek.
1. Fizyopatoloji: travma kaynaklı koagülopati (TIC)
Majör travmada erken travma kaynaklı koagülopati doku hasarı + şok/hipoperfüzyon → protein C aktivasyonu, endotel glikokaliks hasarı, hiperfibrinoliz ile gelişir. Hipotermi, asidoz ve hemodilüsyon bunu şiddetlendirir → "ölümcül üçlü". Ağır travma hastalarının yaklaşık üçte biri hastaneye koagülopatik gelir. Bu, damage control resüsitasyonunun (permisif hipotansiyon + hemostatik/dengeli transfüzyon + ısıtma) mantığıdır.
2. Ölümcül beşli (erken ölüm nedenleri)
Masif kanama (dış/iç), tansiyon pnömotoraks, masif hemotoraks, kardiyak tamponad, hava yolu tıkanıklığı/açık pnömotoraks. Bunlar birincil bakıda (cABCDE) sistematik dışlanır ve müdahale görüntüleme beklemeden yapılır.
3. Zaman temelli yönetim (0–72 saat)
T0 · 0–5 dakika — cABCDE, katastrofik kanama önce
- c (katastrofik kanama): doğrudan bası, turnike, hemostatik gazlı bez; pelvik instabilitede pelvik bağlayıcı (binder).
- A: hava yolu + servikal manuel stabilizasyon. B: tansiyon pnömotoraks → dekompresyon; açık pnömotoraks → üç kenar örtü. C: iki geniş damar yolu; permisif hipotansiyon hedefiyle dikkatli kan/sıvı. D: GKS/pupil/glukoz. E: maruziyet + hipotermiyi önle.
- Kristaloidle agresif sıvıdan kaçın (dilüsyonel koagülopati, pıhtı yıkımı).
T1 · 5–15 dakika — eFAST + masif transfüzyon
- eFAST (perikard, RUQ, LUQ, pelvis, plevra), gizli kanama muayenesi.
- Traneksamik asit (Avrupa Kılavuzu / CRASH-2): kanayan ya da anlamlı kanama riski olan hastaya mümkün olan en kısa sürede, yaralanmadan sonraki 3 saat içinde — 1 g 10 dakikada yükleme + 1 g 8 saatte infüzyon (doz yerel protokolle teyit).
- Masif transfüzyon: dengeli oranlı eritrosit/plazma/trombosit; mümkünse viskoelastik test (ROTEM/TEG) ile hedefe yönelik replasman; kalsiyum takibi; ısıtma.
T2 · 15–60 dakika — Kaynak kontrolü / görüntüleme
- Stabil/yanıt verende tüm vücut travma BT; instabilde doğrudan ameliyathane/anjiyoembolizasyon ("instabil hastayı BT tüneline sokma").
- Analjezi, tetanoz, endike ise antibiyotik; yara/kırık geçici stabilizasyon.
T3 · 1–4 saat — Damage control ve fizyolojiyi düzelt
- Kaynak kontrolü sonrası hipotermi–asidoz–koagülopati–hipokalsemi aktif düzeltilir; hedefe yönelik ürün replasmanı sürer.
- İkincil bakı (head-to-toe) tamamlanır, atlanan yaralanmalar aranır; kompartman sendromu → fasyotomi.
TB · 4–6 saat — Karar köprüsü / transfer
Definitif bakım yeri kararı; transfer öncesi hava yolu, kanama kontrolü, hemodinami güvence altına alınır; yapılandırılmış devir (ATMIST/SBAR) ile belge ve görüntüler gönderilir. Stabilize edilmeden 'scoop and run' ya da gereksiz 'stay and play' — iki uçta da zararlı.
T4 · 6–24 saat — Tersiyer bakı, komplikasyon
Tersiyer bakı ile atlanan yaralanmalar; VTE profilaksisi uygun zamanda; kompartman/kanama/enfeksiyon izlemi; hemoglobin düşüşü → aktif kanamayı dışla.
T5 · 24–72 saat — Definitif onarım ve rehabilitasyon
Definitif cerrahi zamanlaması; geç komplikasyon (VTE, sepsis, ARDS, AKI, kaçırılmış yaralanma) taraması; rehabilitasyon ve psikososyal destek erken başlar.
4. Özel popülasyonlar
- Çocuk: yüksek kompanzasyon → hipotansiyon geç ve ani; taşikardi/perfüzyon erken uyarı; kilo bazlı; hipotermiye eğilim.
- Gebe: sol yan pozisyon (aortokaval bası); "anneyi resüsite et = fetüsü resüsite et"; erken obstetri; Rh profilaksisi.
- Yaşlı: beta-bloker/rezerv azlığı taşikardiyi maskeler; laktat/baz açığı daha güvenilir; düşük enerjide bile ciddi yaralanma.
- Antikoagülan/antiplatelet: minör mekanizmada bile kanama ve intrakraniyal kanama riski; erken görüntüleme ve geri döndürme (ajan/doz uzman onayıyla).
5. Sık hatalar
- Katastrofik dış kanamayı atlayıp klasik ABC'ye başlamak.
- Kristaloidle agresif sıvı (koagülopati).
- Negatif eFAST ile kanamayı dışlamak (retroperitoneal/pelvik gözden kaçar).
- İnstabil hastayı BT'ye göndermek ('ölüm tüneli').
- Hipotermi/kalsiyum takibini ihmal etmek.
- Tersiyer bakıyı atlayıp gizli yaralanmayı kaçırmak.
- VTE profilaksisini süresiz ertelemek.
6. Hızlı referans
cABCDE: c=katastrofik kanama kontrolü, A=hava yolu+servikal, B=solunum (tansiyon pnömotoraks/masif hemotoraks/açık pnömotoraks), C=dolaşım (permisif hipotansiyon, dengeli transfüzyon), D=nörolojik, E=maruziyet/hipotermiyi önle. TXA ≤3 saat. Masif transfüzyon: dengeli oran + kalsiyum + ısıtma + viskoelastik. İnstabil → salon/embolizasyon. Ölümcül üçlüyü (hipotermi-asidoz-koagülopati) yen.
7. Kaynaklar (Temmuz 2026 itibariyle doğrulanmış)
- Rossaint R, et al. The European guideline on management of major bleeding and coagulopathy following trauma: sixth edition. Critical Care. 2023;27:80. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9977110/
- ATLS — Advanced Trauma Life Support, American College of Surgeons (güncel baskı).
- CRASH-2 / CRASH-3 çalışmaları (traneksamik asit — kanama ve travmatik beyin hasarı).
Güvenlik notu: Transfüzyon oranları, tetikleme kriterleri ve tüm dozlar (TXA, kan ürünleri, kalsiyum, geri döndürme ajanları) yayımdan önce yerel travma/kan bankası protokolü ve kılavuz tam metniyle teyit edilecektir.
Sürüm: Textbook v1.0 · Durum: taslak