Sepsis / Septik Şok

Yayın ve kullanım sınırı

Bu rota “blueprint” statüsündedir; tamamlanmış klinik rehber veya hastaya özgü karar desteği değildir. Klinik metin, ilaç/doz, yerel protokol ve kaynak bağlantıları uzman hakemlikten sonra yayınlanır.

Dört kritik performans ufku

Rotanın karar sürekliliği

Başlangıç eylemi, ilk saat kararı, ilk gün yönetimi ve 24–72 saat bakım devamlılığı aynı eğitim hattına bağlanır.

01 · İlk kritik görev

Sepsisi, hipoperfüzyonu ve zaman kritik kötüleşmeyi tanı.

02 · İlk saat kararı

Kaynak, örnekleme, tedavi ve resüsitasyon önceliklerini kur.

03 · 1–24 saat

Yanıtı, kaynak kontrolünü ve organ desteğini yeniden değerlendir.

04 · 24–72 saat

Komplikasyon ve tedavi de-eskalasyonunu planla.

Kanonik içerik standardı

Yedi zaman hücresi

Her hücre klinik yazar, kaynak editörü ve değerlendirme editörü tarafından ayrı ayrı tamamlanır.

0–5 dakikaHayatı koru

Kritik tehdidi ve ilk güvenli eylemi tanımla

Ekip aktivasyonu, gecikmeye duyarlı tehdit ve ilk yeniden değerlendirme eşiği.

5–15 dakikaTanısal yönü kur

Odak veriyi ve tehlikeli alternatifleri kur

Hedef anamnez/muayene, ilk testin karar amacı ve erken tedavi güvenliği.

15–60 dakikaİlk saat kararını ver

İlk saat kararını gerekçelendir

Tedavi yanıtı, konsültasyon, ileri plan ve ilk disposition taslağı.

1–4 saatYanıtı yeniden değerlendir

Seri veriyi eyleme dönüştür

Klinik seyir, tekrar testleri ve hipotez/plan güncellemesi.

4–6 saatSonuç ve sorumluluğu devret

Sonuç ve sorumluluğu güvenle devret

Bekleyen sonuç, gecikme riski, sorumlu kişi ve eskalasyon eşiği.

6–24 saatSeyri ve bakımı yönet

Kötüleşmeyi ve bakım geçişini yönet

Komplikasyon, yatış/transfer/taburculuk ve multidisipliner devir.

24–72 saatKomplikasyon ve süreklilik

Süreklilik ve öğrenen sistemi kur

Geri başvuru, komplikasyon, takip ve sistem düzeyi öğrenme.

Yetkinlik ve değerlendirme

Ölçülebilir akademik çıktı

Rota yalnız okunmaz; karar, yeniden değerlendirme, devir ve güvenli bakım performansına dönüştürülür.

Çekirdek yetkinlikler

C01Tanıma, triyaj ve önceliklendirmeC02Resüsitasyon ve fizyolojik stabilizasyonC05Tedavi ve ilaç güvenliğiC07İzlem ve yeniden değerlendirmeC08Disposition ve bakım sürekliliğiC11Sistem, liderlik, afet ve kalite

Ölçme çekirdeği

G5/G60 key-feature · G24 plan revizyonu

Akademik referans

Textbook · güncel kılavuz özeti

Güncel kılavuzlar ışığında hazırlanmış eğitim referansı. Taslaktır; ilaç/doz bilgileri klinik hakem onayı bekler.

⚠️ TASLAK — KLİNİK HAKEM ONAYI BEKLİYOR. Güncel kılavuzlar (Surviving Sepsis Campaign 2026, Sepsis-3) temel alınmış eğitim metnidir. Yazarın bilgi kesme tarihi Ocak 2026; kılavuz sürümü Temmuz 2026 web doğrulamasıyla teyit edilmiştir. Tüm doz/eşik bilgileri yayımdan önce klinik eczacı/yoğun bakım tarafından yerel protokolle doğrulanmalıdır.

0. Öğrenme hedefleri

Şoku (dolaşım yetmezliği + doku hipoperfüzyonu) erken tanımak ve dört ana tipi (hipovolemik, kardiyojenik, distribütif, obstrüktif) ayırmak.
POCUS ile şok tipi ayrımını (kalp–IVC–akciğer–batın) yapmak.
Sepsis-3 tanımlarını ve SSC 2026 çekirdek önerilerini uygulamak.
Erken kültür–antibiyotik–dengeli sıvı–vazopresör kararlarını zaman temelli yürütmek.
Laktat klirensi ve dinamik sıvı yanıtı ile resüsitasyonu yönlendirmek.

1. Tanım ve terminoloji (Sepsis-3)

Şok: Doku perfüzyonunun metabolik ihtiyacı karşılayamadığı akut dolaşım yetmezliği; klinik olarak hipotansiyon + hipoperfüzyon işaretleri (mental durum değişikliği, oligüri, kapiller geri dolum >3 sn, benekli cilt, laktat yüksekliği).
Sepsis (Sepsis-3): Enfeksiyona karşı düzensiz konak yanıtının yol açtığı yaşamı tehdit eden organ disfonksiyonu (SOFA'da akut ≥2 puan artış).
Septik şok: Sepsis + yeterli sıvıya rağmen vazopresör gereksinimi (MAP ≥65 için) VE laktat >2 mmol/L; belirgin şekilde artmış mortalite.
qSOFA (hızlı tarama, tanısal değil): solunum ≥22, mental durum değişikliği, sistolik ≤100. Düşük duyarlılık nedeniyle SSC tek başına tarama aracı olarak önermez; klinik şüphe esastır.

2. Şokun dört tipi ve fizyopatolojisi

Tip	Mekanizma	Tipik POCUS	Örnek
Hipovolemik	İç/dış hacim kaybı → önyük ↓	Kollabe hiperdinamik kalp, kollabe IVC, (FAST+)	Kanama, GİS/renal kayıp
Kardiyojenik	Pompa yetmezliği → debi ↓	Kötü EF, B-çizgileri, dolu IVC	Akut MI, dekompanse KY
Distribütif	Vazodilatasyon → SVR ↓	Hiperdinamik kalp, normal/kollabe IVC	Septik, anafilaktik, nörojenik
Obstrüktif	Mekanik engel → debi ↓	Efüzyon+diyastolik kollaps / kayma yok / D-işareti RV	Tamponad, tansiyon pnömotoraks, masif PE

Septik şok distribütiftir ama sıklıkla miks (miyokard depresyonu + hipovolemi) seyreder — bu, sıvı ve vazopresör dengesini karmaşıklaştırır.

3. Ölümcül geri döndürülebilir nedenler (0–5 dakikada dışlanır)

Tansiyon pnömotoraks (dekompresyon), tamponad (perikardiyosentez), masif PE (reperfüzyon), aktif kanama (kontrol), anafilaksi (adrenalin). "Her hipotansiyona sıvı" refleksi kardiyojenik/obstrüktif şoku kötüleştirebilir — bu yüzden POCIS ile hızlı ayrım kritiktir.

4. Zaman temelli yönetim (0–72 saat)

T0 · 0–5 dakika — Tanı ve stabilizasyon

Monitör, tam vital, iki geniş damar yolu, nokta-bakım laktat ve glukoz; ABC + oksijen.
POCUS ile kalp–IVC–akciğer–batın taraması; ölümcül obstrüktif nedenleri dışla.
Perfüzyon bozuksa dengeli kristalloid ile kontrollü sıvı başla (kardiyojenik/obstrüktif şüphesinde temkinli).

T1 · 5–15 dakika — Kültür ve antibiyotik zamanlaması

Antibiyotikten önce ama onu geciktirmeden ≥2 set kan kültürü + odağa yönelik kültürler.
SSC 2026: Septik şok / yüksek sepsis olasılığında geniş spektrumlu antibiyotik mümkün olan en kısa sürede, ideal olarak 1 saat içinde. Şok yoksa ve tanı belirsizse hızlı değerlendirme penceresi tanınabilir (aşırı-tedaviden kaçınmak için) — yerel protokol ve klinik olasılığa göre.
Odak kontrolü gerektiren durumu (apse, obstrükte üriner sistem, nekrotizan enfeksiyon, kateter) erken tanı ve planla.

T2 · 15–60 dakika — Sıvı ve vazopresör

SSC 2026: Sepsis kaynaklı hipoperfüzyon/septik şokta ilk 3 saatte ≥30 mL/kg IV kristalloid öneri (suggest) düzeyindedir; sonrası dinamik ölçütlerle (pasif bacak kaldırma, nabız basıncı/IVC değişkenliği, akış yanıtı) titre edilir. Statik CVP tek başına kullanılmaz.
Vazopresör: Yeterli hacme rağmen MAP <65 ise ilk sıra noradrenalin; tercihen erken başlanır ve gerekirse periferik yoldan köprülenip santral yola geçilir. İkinci ajan vazopressin; refrakterde adrenalin ve kortikosteroid değerlendirilir (kılavuz + dozlar yerel protokolle).
MAP hedefi: genelde ≥65 mmHg; SSC 2026 ≥65 yaş septik şokta 60–65 hedef aralığını önerir (daha yükseğe kıyasla).

T3 · 1–4 saat — Hedefe ulaşma ve kaynak kontrolü

Laktat klirensi ile resüsitasyonu yönlendir (laktatı düşürmeyi hedefle); idrar çıkışı, MAP, mental durum, kapiller geri dolum birlikte.
Kaynak kontrolü uygulanabilirse (drenaj/debridman/kateter çekimi) erken yapılır.
Refrakter şokta ek destekler (steroid, ikinci vazopresör) ve yoğun bakım.

TB · 4–6 saat — Karar köprüsü

İlk saatlerin paketi (kültür-antibiyotik-sıvı-vazopresör-kaynak kontrolü) kontrol listesiyle doğrulanır; yanıt veren ve refrakter hastalar ayrıştırılır; yoğun bakım/servis/sevk kararı verilir.

T4 · 6–24 saat — Organ desteği ve de-eskalasyon

Vazopresörden ayrılma değerlendirilir; konservatif sıvı stratejisine geçilir.
Antimikrobiyal stewardship (SSC 2026 vurgusu): kültür/antibiyograma göre de-eskalasyon, günlük SOFA, sekonder odak taraması, VTE profilaksisi.

T5 · 24–72 saat — İyileşme veya dirençli gidiş

Antibiyotik süresi (genelde daraltılmış, olabildiğince kısa; prokalsitonin destekli olabilir), komplikasyon taraması (nozokomiyal enfeksiyon, ARDS, AKI, DIC), rehabilitasyon.
Yanıtsız hastada drene edilmemiş odak veya dirençli patojen için ileri değerlendirme.

5. Solunum yetmezliği bileşeni (çapraz)

Septik hastada hipoksemi/ARDS sık. ERS/ATS NIV kılavuzu seçilmiş hastalarda NIV'i değerlendirir; ancak sepsiste ARDS gelişirse koruyucu ventilasyon (düşük tidal hacim) ilkesi geçerlidir. NIV başarısızlık işaretlerinde (kötüleşen kan gazı, artan iş, bilinç) entübasyon geciktirilmez.

6. Özel popülasyonlar

Gebe: fizyolojik değişiklikler şoku maskeler; sol yan yatış, erken obstetri.
Yaşlı/frajil: atipik/silik, düşük eşikte sepsis; bakım hedefleri gözetilir.
İmmünsüprese/nötropenik: ateş tek bulgu olabilir; geniş spektrum zaman kritik, fırsatçı etkenler.
Kalp/böbrek yetmezliği: sıvı toleransı düşük; dinamik yanıtla küçük hacimlerde titre, erken vazopresör.
Pediatri: hipotansiyon geç bulgu; pediatri sepsis protokolü.

7. Sık hatalar

POCUS'suz "her hipotansiyona sıvı" → kardiyojenik/obstrüktif şoku kötüleştirmek.
Kültür için antibiyotiği (septik şokta) geciktirmek.
Statik ölçütlerle (tek CVP/IVC) aşırı sıvı yükleme.
Vazopresörü geciktirip uzamış hipotansiyona izin vermek.
Kaynak kontrolünü antibiyotiğe güvenip ertelemek.
Miks (septik + kardiyojenik) tabloyu tek tipe indirgemek.
De-eskalasyonu unutup gereksiz geniş antibiyotiği uzatmak.

8. Hızlı referans

POCUS dört pencereyle şok tipini ayır. İlk saat: laktat ölç, kültür al, geniş spektrum antibiyotiği erken ver (septik şokta ≤1 saat), dengeli sıvı (≥30 mL/kg, sonra dinamik titrasyon), yanıtsızlıkta noradrenalin, kaynak kontrolü planla. Hedefler: MAP ≥65 (≥65 yaşta 60–65), laktat klirensi, idrar çıkışı, düzelen mental durum. Sonra de-eskalasyon.

9. Kaynaklar (Temmuz 2026 itibariyle doğrulanmış)

Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2026. Intensive Care Medicine / Critical Care Medicine. 2026. https://www.sccm.org/clinical-resources/guidelines/guidelines/surviving-sepsis-campaign-international-guidelines-for-management-of-sepsis-and-septic-shock-2026 · https://link.springer.com/article/10.1007/s00134-026-08361-1
Sepsis-3: The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock. JAMA. 2016.
ERS/ATS Clinical Practice Guidelines: Noninvasive Ventilation for Acute Respiratory Failure. Eur Respir J. https://publications.ersnet.org/content/erj/50/2/1602426

Güvenlik notu: Dozlar (antibiyotik, vazopresör, steroid) ve zamanlama eşikleri yayımdan önce yoğun bakım/klinik eczacı tarafından yerel protokol ve en güncel SSC 2026 tam metniyle teyit edilecektir.

Sürüm: Textbook v1.0 · Durum: taslak